اعتراضات مردم به نوسازی شهری در دورۀ پهلوی اول

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه الزهرا

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه الزهرا

3 استاد پژوهشکدة تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

دولت پهلوی اول موجد تغییرات در عرصه‎های گوناگون حیات اجتماعی ایران شد؛ از جملۀ این تغییرات، دگرگونی‎هایی بود که در عرصۀ شهری رخ‎نمود. دولت پهلوی اول بر اساس ایدۀ نوسازی منطبق با الگوهای غربی، به تغییر شهرها همت گمارد. در این نوسازی، زندگی شهری با وسایل و ابزار مدرن که از جملۀ آنها ورود اتومبیل به شکل گسترده در شهرها بود، تأثیر خود را بر بافت و فضای شهری از طریق خیابان‎سازی گذاشت؛ یعنی، مهم‎ترین وجه نوسازی شهری، خود را در احداث خیابان‎های جدید و وسعت‎دادن به خیابان‎های موجود نمودار کرد. اما، این وجه از نوسازی شهری، مستلزم تخریب املاک شهروندان بود و اعتراضاتی را در پی داشت. بخشی از اعتراضاتِ مربوط به تخریب املاک، در عریضه‎هایی منعکس شده‎است که به مجلس شورای ملی واصل می‎شد. از این رو، مقالۀ حاضر به بررسی نوسازی شهری در دورۀ پهلوی اول از دریچۀ نگاه شاکیانی پرداخته‎است که شکایات خود را به مجلس شورای ملی ارائه‎دادند. این عریضه‎ها مربوط به سه دورۀ مجلس ششم، هفتم و هشتم یعنی مصادف با نیمۀ اول دورۀ پهلوی اول است. بررسی این عرایض به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به دیگر اسناد و منابع کتابخانه‎ای انجام‎گرفته‎است.
این نوشتار درصدد است تا علل نارضایتی عارضان را از برنامۀ نوسازی شهری دولت دریابد و به این پرسش پاسخ دهد آیا نوسازی شهری برنامۀ اجرایی مناسبی داشت؟ با توجه به شکایات عارضان از جمله در خصوص تأخیر در پرداخت قیمت‎ها، ترسیم نقشه‎های متعدد و گاه غیراصولی، اعمال نفوذ در ترسیم نقشه‎ها، عدم تدوین قوانین و مقررات لازم، فرض بر این است دولت دارای برنامۀ اجرایی مناسبی در سیاست نوسازی شهری نبود. نتیجه نشان می‌دهد دولت به آسیب‎های روانی ناشی از تخریب سرپناه و آسیب‎های شغلی ـ معیشتی ناشی از تخریب مستغلات توجه چندانی معطوف نکرده‎بود، در صورتی که شهروندان از هر دو حیث متحمل آسیب شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

People’s Objections to Urban Renovation in the First Pahlavi Period

نویسندگان [English]

  • Soheila Safari 1
  • Mohammad Amir Sheikh Noori 2
  • Shahram Yousefifar 3
1 Ph.D Candidate in History, Al-Zahra University
2 Professor, Department of History, Al-Zahra University
3 Professor, History Department, Research Center for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

The first Pahlavi government made a major upheaval in different areas of Iran’s social life, including the developments in the urban life. The first Pahlavi government embarked on changing the cities based on a renovation idea according to Western models. In this renovation, the modern tools such as introduction of automobile had its effect on the urban atmosphere through road making. This means, the most important aspect of urban renovation was seen in establishment of new streets and developing the current ones. However, this aspect of renovation required destruction of people’s houses, which was followed by objections heard by the parliament members. Thus, the present paper studies urban renovation in the 1st Pahlavi period from the perspective of the protesters who submitted their complaint to the National Parliament Council. These complaints are related to three terms of the parliament, namely, the sixth, seventh and eighth terms, which coincides with the first half of the 1st Pahlavi period. The complaints are studied with a descriptive-analytic method relying on other documents and library resources.
This paper seeks to find out the reasons for discontent of people about the government’s urban renovation. The question is, did the urban renovation have a suitable executive plan? Given the complaints made about delay in paying the prices, drawing different and sometimes baseless maps and plans, the influences in drawing the maps, lack of preparing the necessary rules, the hypothesis is that the government did not have an appropriate executive plan in its urban development policy. The result shows that the government did not pay enough attention to the psychological damages caused by destruction of homes and occupational damages caused by destruction of tenements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban development
  • Complain
  • Street development
  • House
  • Tenements