زمینه‌ها و عوامل اجتماعی و طبیعی رشد سازمان نظامی غوریان

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ/ دانشگاه پیام نور

چکیده

در نوشتار حاضر به بررسی زمینه‌ها و عوامل مؤثر در شکل‌گیری و ارتقای توان‌مندی نظامی غوریان و چگونگی اقدامات نظامی آن‌ها برای مقابله با مهاجمان و رقیبان پرداخته شده است. هم‌چنین با اتکا به اطلاعات موجود در منابع تاریخی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، فراز و فرودهای دستیابی غوریان به قدرت و توان‌مندی نظامی و عوامل مختلف مؤثر در شکل‌گیری و پیشرفت قدرت نظامی غوریان بررسی شده است. در این گفتار، این پرسش اساسی مورد توجه قرار گرفته است که شکل‌گیری قدرت نظامی غوریان و ارتقای توان‌مندی نظامی آنان متأثر از چه عوامل داخلی و بیرونی بود؟ یافته‌های این پژوهش مشخص می‌کند که بخشی از شکل‌گیری و ارتقای توان‌مندی نظامی غوریان مرهون عوامل داخلی مانند موقعیت کوهستانی غور، خصوصیات مردم این سرزمین، و برخورداری غور از معادن فلزات مورد استفاده در ساخت جنگ‌افزارها بود. افزون بر این، نقش عوامل بیرونی مانند درگیری‌های غوریان با برخی همسایگان و افزایش انگیزة غوریان برای دستیابی به قدرت و دفع مهاجمان، گسترش قلمرو غوریان، تقابل آن‌ها با رقیبان قدرت‌مند، و ارتقای توان‌مندی نظامی غوریان از طریق بهره‌مندی آن‌ها از تجارب نظامی دیگر قدرت‌ها نیز بازنمود شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Grounds and Social Factors in the Formation and Promotion of Ghurids' Military Power

نویسنده [English]

  • Jamshid Nowrouzi
Assistant Professor of History /Payam-e- Noor University
چکیده [English]

The present article studies the grounds and factors which influenced the formation and promotion of Ghurids’ military power and their military actions for encountering invaders and rivals. The present paper, based on historical sources and a descriptive- analytic approach, has studied the ups and downs experienced by the Ghurids for gaining military authority and power and also various factors effective in the formation and development of Ghurids’ military power. The main issue addressed by this study is the internal and external factors effective in the formation of Ghurids’ military power and the promotion of their military abilities. The findings of the research indicate that internal elements such as Ghur mountainous location, the characteristics of its people and its enjoyment of mines of metals utilized in making arms had influenced their gaining military power. Furthermore, external factors such as Ghurids' struggles with some of their powerful neighbors, increase in their motives for gaining power and repelling invaders, expansion of Ghurids' territory and their encountering powerful rivals, and promotion of their military power via military experiences of other powers were also at work.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Military Skills
  • Ghurids
  • Ghaznavids
  • Seljuqs
  • Khwarazm Shahids
ابن‌اثیر، عزالدین علی (1371). تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران، ترجمة ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، ج 20 تا 31، تهران: علمی.

ابن اسفندیار، بهاء‌الدین محمد بن حسن (1366). تاریخ طبرستان، مصحح عباس اقبال، ج 2، تهران: کلاله خاور.

ابن‌فندق (بیهقی)، ابوالحسن علی‌ بن القاسم ‌بن زید (1361). تاریخ بیهق، مصحح احمد بهمنیار، بی‌جا: بی‌نا.

اسعدی، زهره (1386). «مناسبات سیاسی غوریان با سلطان محمد خوارزمشاه»، مسکویه، ش 7.

بغدادی، بهاءالدین محمدبن مؤید (1315). التوسل الی‌الترسل، مصحح احمد بهمنیار، تهران: شرکت سهامی چاپ و انتشار.

بیهقی، ابوالفضل (1374). تاریخ بیهقی، تصحیح خلیل خطیب‌رهبر، تهران: مهتاب.

تاریخ سیستان (1366). تصحیح ملک‌الشعرای بهار، تهران: پدیدة خاور.

تتوی، قاضی احمد و آصف‌خان قزوینی (1382). تاریخ الفی، ج 3، تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: علمی و فرهنگی.

جوزجانی، منهاج‌السراج (1363). طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، ج 1 و 2، تهران: دنیای کتاب.

جوینی، عطاملک (1385). تاریخ جهانگشای جوینی، تصحیح محمد قزوینی، ج1 و 2، تهران: دنیای کتاب.

حدود العالم من المشرق الی المغرب (1340). به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: دانشگاه تهران.

خسروبیگی، هوشنگ (1391). «زمینه‌ها و عوامل شکل‌گیری و توسعة قدرت نظامی خوارزمشاهیان»، دو فصل‌نامة علمی پژوهشی تاریخ ایران، ش 5/ 71، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

خسروبیگی، هوشنگ (1388). سازمان اداری خوارزمشاهیان، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین (1380). تاریخ حبیب‌السیر، ج 2، تهران: خیام.

رنجبر، روح‌الله (1380). «بررسی روابط دولت غوریان با دولت‌های هم‌جوار (493 – 612 ق)»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، به راهنمایی ابوالقاسم فروزانی، شیراز: دانشگاه شیراز.

روشن‌ضمیر، مهدی (1357). تاریخ سیاسی و نظامی دودمان غوری، تهران، دانشگاه ملی ایران.

زمچی اسفزاری (1338). روضات‌الجنات فی اوصاف مدینة هرات، تصحیح محمدکاظم امام، ج 1، تهران: دانشگاه تهران.

سیفی هروی، سیف بن محمد (1381). پیراستة تاریخ‌نامة هرات، تصحیح محمد آصف فکرت، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

شبانکاره‌اى، محمد بن على بن محمد (1363). مجمع‌الانساب، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.

عتبی، ابونصر محمدبن عبدالجبار (1374). تاریخ یمینی (ترجمة تاریخ یمینی)، ترجمة ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی، تصحیح جعفر شعار، تهران: علمی و فرهنگی.

فخر مدبر، محمد بن منصور بن سعید ملقب به مبارکشاه (1346). آداب الحرب و الشجاعه، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: اقبال.

گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک ابن محمود (1363). تاریخ گردیزی (زین‌الاخبار)، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.

لسترنج، گای (1386). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمة محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.

مستمند غوری، قاضی غوث‌الدین (1387). تاریخ مختصر غور، هرات: کتاب‌خانة فیضی.

مستوفی، حمدالله (1364). تاریخ گزیده، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.

مستوفی، حمدالله (1362). نزهة القلوب، به اهتمام گای لسترانج، تهران: دنیای کتاب.

میرخواند، میرمحمد بن سید برهان‌الدین خواندشاه (1339). تاریخ روضة‌الصفا، ج 4، تهران: مرکزی، خیام، پیروز.

مؤید ثابتی، سیدعلی (1346). اسناد و نامه‌های تاریخی، تهران: طهوری.

نسوی، شهاب‌الدین محمد (1365). سیرت جلال‌الدین منکبرنی، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: علمی و فرهنگی.

نظام‌الملک، حسن بن علی (1356). سیرالملوک (سیاست‌نامه)، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

نظامی عروضی سمرقندی، احمد (1333). چهار مقاله، تصحیح محمد قزوینی، تهران: زوار.

هندوشاه استرآبادی، محمد قاسم (1387). تاریخ فرشته یا گلشن ابراهیمی، تصحیح محمدرضا نصیری، ج 1، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

یاقوت حموی (1376). معجم‌البلدان، ترجمة علینقی منزوی، ج 1، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

 Bosworth, C. E. (1977). “The early Islamic history of Ghur”, The Medieval History of Iran, Afghanistan and Central Asia, London: Variorum Reprints.