از بیکاری پنهان به بیکاری آشکار: تأثیر اصلاحات ارضی در به رسمیت شناختن بیکاری

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ/ دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکترای تاریخ /دانشگاه تهران

چکیده

برخلاف آمارهای رسمی، ایران پیش از اصلاحات ارضی در وضعیت اشتغالِ کامل قرار نداشت. شیوۀ مرسوم بهره‌برداری از زمین و رشد جمعیت در نتیجۀ بهبود امکانات بهداشتی و غذایی، سبب کافی‌نبودن منابع تولیدی برای  جمعیت روستایی و رشد بیکاری پنهان در روستاها شده بود. به همین علت اضافه جمعیت روستایی به­ویژه با پایان فصل کشاورزی به شهرها سرازیر می­شدند. همچنین، کاهش برنامه­های عمرانی دولت در دهه­های 1320 و 1330 موجب کاهش ظرفیت اشتغال شهری و شکل‌گیری بیکاریِ آشکار شهری شد. در سال1330 بازار کار از جذب بیشتر نیروی کار مهاجر روستایی و بخشی از نیروی کار شهری عاجز شد. با این­حال، دولت عمدتاً با فروکاستن و یکی‌دانستن بیکاران شهری با مهاجران روستایی و با ادعای وجود کار در روستاها‌، بیکاری را به‌عنوان مسئله­ای اجتماعی با ریشه­های اقتصادی نمی­پذیرفت. از این­رو، این پژوهش با تکیه بر رویکرد مورخان اجتماعی و تأکیدشان بر تنش میان واقعیت مادی و بعد ایدئولوژیکِ بیکاری، به بررسی نحوۀ تبدیل بیکاری پنهان به بیکاری آشکار و نقش اصلاحات ارضی در پذیرش بیکاری به­عنوان مسئله­ای اجتماعی می­پردازد. نتیجه بیانگر آن است با توجه به محدودیت زمین­های بازتوزیعی در اصلاحات ارضی، بازگشت مهاجران و خواست زمین از سوی آن­ها می­توانست روند بازتوزیع زمین به شیوۀ مدنظر دولت را مختل کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

From Covert Unemployment to Overt Unemployment: The Effect of Land Reform in Acknowledging Unemployment

نویسندگان [English]

  • Daryush Rahmanian 1
  • Mohammadjavad Abdollahi 2
1 Assistant professor of History Department/ Tehran University
2 PhD Candidate of History/ Tehran University
چکیده [English]

In contrast with the official statistics, Iran did not experience full and perfect employment prior to the land reform. The conventional style of land exploitation and the population growth as a result of hygienic and nutritious facilities led to the inadequacy of productive resources for rural population and the growth of implicit and hidden unemployment in rural areas. That was why the excess of the rural population streamed to cities by the end of the agricultural year. In the 1320s and 1330s, upon the decrease in government constructive and civil programs, the urban employment capacity decreased and the urban unemployment became vivid and explicit. It was in 1330 that job market could no more employ the rural migrant workforce and a part of urban workforce. However, the government did not admit the existence of unemployment as a social issue with economic roots since it did not distinguish the rural migrants from urban unemployed workforce and claimed that there were sufficient opportunities for employment in rural regions. The present research examines the conversion of covert unemployment to overt unemployment and the role of land reforms in the admittance and acknowledgement of unemployment as a social problem by adopting social historians’ approach and their emphasis on the tension between the objective reality of unemployment and its ideological dimension. The results revealed that due to the limitation of re-distributing lands in land reforms, migrants’ return and their request for lands could possibly disturb the government’s intended method of re-distributing lands.

کلیدواژه‌ها [English]

  • covert unemployment
  • overt unemployment
  • Migration
  • land reforms
  • agricultural mutilation
ادارۀ آمارشناسی کشاورزی (1339)، آمارگیری کشاورزی کشور سال 1339: گزارش خلاصه نتایج آمارگیری کشاورزی کل کشور،جلد پانزدهم، تهران: وزارت کشور

ادارۀ کل آمار عمومی (1340)، گزارش خلاصۀ سرشماری عمومی کشور در سال 1335، جلد دوم؛ مشخصات جمعیت و خانوار کشور، تهران: وزارت کشور

اعتماد، گیتی (1363)، «مهاجرت در ایران در دهه­های اخیر:55-1335»، در : حسامیان، فرخ و گیتی اعتماد و محمد رضا حائری، شهرنشینی در ایران، تهران: انتشارات آگاه

آیرملو، رضا (1363)، «مهاجرت از روستاها به شهرها در ایران»، بخش دوم، فصنامۀ پژوهش­های فلسفینشریه دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شماره 133: 79-116

باری­یر، جی (1363)، اقتصاد ایران 1279-1349، ترجمه مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی، تهران: موسسه حسابرسی سازمان صنایع ملی و سازمان برنامه

بهداد، سهراب و نعمانی، فرهاد(1393)، طبقه و کار در ایران، ترجمۀ محمود متحد، تهران: انتشارات آگاه

پارسا، بیژن(1358)، «ارزیابی اصلاحات ارضی و نظرات اجتماعی گوناگون»، مجلۀ اندیشه، شماره 1: 100-116

توفیق، ابراهیم (1392)، «تأملی در گسست میان تاریخ و جامعه­شناسی در ایران»، در : داریوش رحمانیان، مجموعه مقالات تاریخ و همکاری­های میان­رشته­ای، تهران: انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام

حجتی اشرفی، غلامرضا(1387)، مجموعه کامل قوانین و مقررات مُحشّای اراضی، جنگل­ها، آب-کشاورزی، تهران: کتابخانه گنج دانش

خسروی، خسرو (1360)، مسأله ارضی و دهقانان تهیدست در ایران، تهران: نشر بیداری

سپهر، جعفر(1345)،بیکاری، تهران: امیرکبیر

سوداگر، محمد رضا (1357)، رشد روابط سرمایه­داری در ایران 40-1304 (مرحله انتقالی)، تهران: نشر پازند

سوداگر، محمدرضا(1369)، رشد روابط سرمایه­داری در ایران: مرحلۀ گسترش 57-1342، تهران: انتشارات شعله اندیشه

طاهر احمدی، محمود(1379)،اسنادی از اتحادیه­های کارگری در ایران (1321-1332 ه-ش)، تهران: انتشارات سازمان ملی ایران، پژوهشکده اسناد

عظیمی، حسین(1361)، «توزیع زمین و درآمد در آستانۀ اصلاحات ارضی»، در: مجموعه کتاب آگاه: مسائل ارضی و دهقانی، تهران: انتشارات آگاه

غفوری خرازی، شهین(1350)، بررسی مسائل بیکاری در ایران، تهران: موسسه کار و تأمین اجتماعی

کریم، هما (1354)، بیکاری در ایران، تهران: سازمان برنامه و بودجه

گرنی، جان و صفت­گل، منصور(1392)، قم در قحطی بزرگ 1288 قمری، قم: کتابخانۀ بزرگ حضرت آیت­الله العظمی مرعشی نجفی (ره)

گروه جامعه­شناسی شهری (1357)، روانشناسی اجتماعی کار صنعتی در ایران: کتاب اول خاستگاه کارگران تهران، برگردان باقر ساروخانی، تهران : انتشارات دانشگاه تهران

لیلاز، سعید(1392)، موج دوم تجدد آمرانه در ایران: تاریخ برنامه­های عمرانی سوم تا پنجم، تهران: انتشارات نیلوفر

مالجو، محمد (1379)، موانع پژوهش­های اقتصاد سیاسی در ایران امروز: تحریر محل نزاع، گفتگو، شماره 28: 139-159

مرکز آمار ایران(1355)، نتایج آمارگیری کشاورزی مرحله دوم سرشماری کشاورزی 1353، تهران: سازمان برنامه‌وبودجه

مرکز پژوهش، سنجش و اسناد ریاست جمهوری (1390)، اسنادی از مهاجرت داخلی در ایران 1311-1357، به کوشش ایرج محمدی، تهران: خانه کتاب

مؤمنی، باقر (1359)، مسأله ارضی و جنگ طبقاتی در ایران، تهران: انتشارات پیوند

نعیمی، سید مهدی(1374)، قانون اصلاحات ارضی با آخرین اصلاحات و الحاقات، تهران: انتشارات منوّر

نفیسی، حبیب(1324)، مسأله بیکاری در ایران و راه علاج آن، تهران: چاپخانه کیهان

همایون­پور، هرمز(1361)، «روستاهای ایران و انقلاب»، در: مجموعه کتاب آگاه: مسائل ارضی و دهقانی، تهران: انتشارات آگاه

هوگلاند، اریک ج(1381)، زمین و انقلاب در ایران 1360-1340، ترجمۀ فیروزه مهاجر، تهران: نشر شیرازه

هیئت مرکزی امور اقتصادی(1340)، مقدمه برنامه سوم عمرانی، تهران: سازمان برنامه

Bayat, Assef (1987), Worker and Revolution in Iran: A Third World Experience of Workers' Control, London: Zed Books Ltd.

Garraty, John A. (1978), Unemployment in History: Economic Thought and Public Policy.
New York: Harper and Row

Hooglund ,Eric J. (1973), ‘The khwushnishin population of Iran’, Iranian Studies, Vol. 6,Issue 4, pp. 229-245

Perry, Matt (2000), Bread and Work: Social Policy and the Experience of Unemployent 1918-1939. London: University of Michigan Press

Perry, Matt (2007), Prisons of Want: The Experience and Protest of the Unemployed in France 1921-45. Burlington: Ashgate Publishing Company

Research Group of Iran's Agricultural Economy (1969), A Study of Rural Economic Problems of Khorasan and the Central Ostan’,Quarterly Journal of Economic Research, Volume VI, Nos 15 and 16, pp. 150-232

Stedman Jones, Gareth (1984),Outcast London: A Study in the Relationship Between Classes in Victorian Society. London: Penguin Books