تحول مرتبۀ ترخانی در انتقال از جامعۀ تورانی به ایران عصر مغول

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شیراز

چکیده

ترخان لغتی ترکی به معنای آزادة معاف از انجام خدمات یا مصون از مجازات و مرتبه‌ای شناخته‌شده در میان ترکان و مغولان بوده است. چنان‌که چنگیزخان به دو نفر که در موقعیتی بسیار حساس و خطرناک به او کمک کرده بودند، چنین مرتبه‌ای داد. نه‌تنها منابع ایرانی تاریخ مغول به این رخداد توجهی خاص نشان داده‌اند، بلکه بعدها چنین مرتبه‌ای به‌وسیلة دولت مغول در ایران (ایلخانان) نیز برقرار شد. از آن‌جا که در مناسبات حقوقی و مدنی ‌جامعة ایرانی چنین پدیده‌ای سابقه نداشت، در قدم اول حضور ترخان‌هایی از مغولان در ایران،‌ عاملی جالب توجه برای ثبت در تاریخ دانسته شده است. اما طی تحولاتی که در ایران عصر ایلخانی پدید آمد، مرتبۀ ترخانی برای مصونیت از مجازات در جرائم مربوط به دربار و دیوان و سرانجام برای کسب معافیت مالیاتی کاربرد یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Change in the Status of Tarkhani in the Change of the Turani Society to the Mongolera in the Iran.

نویسنده [English]

  • Abdol Rasul Kheirandish
چکیده [English]

Tarkhan is a Turkish term which means a free man exempt from services and secure from punishment. Such status was known among the turks and the Mongols. Chengiz khan gave this title to two men who had helped him in a very tight and dangerous situation. The Iranian sources of Mongol history have paid particular attention to this incident and later on the Ilkhanids also gave this title. Since there was not any record of this in Iran in terms of legal and civil laws, the pressence of tarkhons in Iran was very significant and was recorded in history.
However, due to developments and changes which occurred in Iran during the Ilkhanid period, the tarkhan title was used to be exempt from taxes and punishments in the court and the burocratic system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mongols
  • Ilkhanids
  • Tarkhani
  • Yasa
  • Khan
  • Gharaju