نقش و جایگاه آذربایجان در مهاجرت نیروی کار ایرانی به قفقاز (1855-1906/ 1234-1285 شمسی)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای تاریخ ایران در دوره اسلامی/دانشگاه پیام‌نور تهران

2 عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطاالعات اجتماعی و علوم انتظامی،دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی بررسی مسائل اجتماعی ایران/ دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز

3 دکترای تاریخ/ دانشگاه خوارزمی

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی مهاجرت نیروی کار ایرانی به قفقاز در نیمة دوم قرن نوزدهم تا انقلاب مشروطه و نقشی که آذربایجان در اینخصوص ایفا نمود می‌پردازد. در این راستا مقاله با تکیه بر منابع معتبر داخلی و خارجی و با در پیش گرفتن روش توصیفی تحلیلی، در پاسخ به مسائلی چون چرایی مهاجرت نیروی کار به قفقاز و سهم آذربایجان در آن، نشان می‌دهد آذربایجان مرکز اصلی صدور نیروی کار مهاجر به قفقاز بود که این وضع به نوبة خود از طرفی پیامد رکود اقتصادی سراسری ایران، افت جایگاه آذربایجان در نتیجة تغییر راه‌های بازرگانی، جمعیت زیاد و عدم ظرفیت اقتصاد این ولایت در جذب نیروی کار بومی، و از طرف دیگر نتیجة طبیعی زمینه‌های پرجاذبة اشتغال در آنسوی مرزها و بویژه قفقاز بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of Azerbaijan in the migration of Iran's labor force to the Caucasus (1855-1906)

نویسندگان [English]

  • sirwan khosrozade 1
  • roya barsoltan 2
  • soudeh ebrahimzadeh 3
1 phd in history / payam noor univercity of tehran
2 faculty member of Institute for police Studies and Social Sciences, PhD student in sociology/Azad Uiversity of Tehran
3 Phd in History/ KHarazmi University
چکیده [English]

The present study examines the migration of the Iranian workforce to the Caucasus in the second half of the nineteenth century to the constitutional revolution and the role played by Azerbaijan in this regard. current paper, based on the authoritative internal and external sources and with using of a descriptive-analytical method in response to issues such as the reason for the migration of the labor force to the Caucasus and the share of Azerbaijan in it shows that Azerbaijan was the main center for the issuance of migrant labor to the Caucasus, which, in turn, was the result of the general economic downturn in Iran, the decline of Azerbaijan's position as a result of changing the ways of commerce , The high population and the inability of the province's economy to absorb indigenous labor, and on the other hand, the natural consequence of the industrial areas on Beyond the border, and in particular the Caucasus.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Azerbaijan"
  • "Caucasus"
  • "Baku"
  • "Immigration"
  • "Labor Force"
اتابکی، تورج، (1390) دولت و فرودستان، فراز و فرود تجدد آمرانه در ایران و ترکیه، ترجمة آرش عزیزی، تهران ققنوس

آبراهامیان، یرواند، (1377) ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران: نشر نی

پیشه­وری، جعفر، (1359) تاریخچه حزب عدالت، انتشارات علم تهران

حکیمیان، حسن،(1374) کارمزدی و مهاجرت، تاریخ معاصر ایران، کتاب هفتم ترجمه افسانه منفرد، تهران، موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی

خسروپناه، محمدحسین، (1378) کارنامه و روزگار ایرانیان مهاجر در قفقاز 1900- 1920، فصلنامه نگاه نو، زمستان 78، ش 43، صص 31- 73

خسروپناه، محمدحسین، باست، الیور، (1388) فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان (1917-1920) تهران پردیس دانش

خسروزاده، سیروان، (1394) سیاست و عملکرد بریتانیا در قفقاز از سقوط رژیم تزاری تا غلبة بلشویک‌ها (1917-1921) تهران، انتشارات وزارت امور خارجه 1394

دهنوی، نظام​علی، (1382) ایرانیان مهاجر به قفقاز مرکزی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه

دهنوی، نظام​علی، قفقاز؛ (1383) انجمن​های خیریه ایرانیان مهاجر در سال​های 1900- 1931، نشریه تاریخ روابط خارجی، شماره 18 ،  صص 55- 70

رواسانی، شاپور، (بیتا) دولت و حکومت در ایران، تهران، شمع

سلماسی زاده، محمد؛ شهبازی، مقصود و قلی زاده، محرم، (1391) وضعیت و عملکرد سیاسی ایرانیان مهاجر در قفقاز در آستانه مشروطیت، دو فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، س2، ش4، صص 47-77

شاکری، خسرو، (1384) پیشینههای اقتصادی- اجتماعی جنبش مشروطیت و انکشاف سوسیال دموکراسی در آن عهد، تهران: نشراختران

عیسوی، چارلز (1362)، تاریخ اقتصادی ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نشر گستره

فشاهی، محمدرضا، (1354) تکوین سرمایه​داری در ایران، تهران: گوتنبرگ

فوران، جان، (1377) مقاومت شکننده:تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 م/ 897 شمسی، تا انقلاب، ترجمة احمد تدین، تهران خدمات فرهنگی رسا

قلی زاده، محرم و شهبازی، مقصود، (1391) نگاهی به آمار، علل و زمینه های مهاجرت نیروی کار ایرانی به قفقاز (در آستانه مشروطیت)، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش 36، صص 141- 159

کاتوزیان، همایون، (1366) اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلطنت پهلوی، تهران: چاپ اول، نشر نی

کاظم­زاده، فیروز، (1394) قفقاز در کشاکش جنگ و انقلاب (1917-1921)، ترجمه سیروان خسروزاده، تهران، پردیس دانش

وطن دوست، غلامرضا، (1384) مقدمات جهانی شدن و انتقال نیروی کار در آستانة مشروطیت ایران، فصلنامة تاریخ روابط خارجی، شماره 23، صص 21-33

یزدانی، سهراب، (1391) اجتماعیون عامیون، تهران نشر نی.

اسناد منتشر نشدة وزارت خارجه

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1317ه.ق، کارتن24، پرونده 26، سند 45

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1320ه.ق، کارتن10، پرونده 04، سند 100

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1323ه.ق، کارتن7، پرونده 4، سند52

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه ، 1323ه.ق، کارتن 25، پروندة 3، سند 129

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1323، کارتن 25، پرونده 3، اسناد 137و 139

کتابخانه و مرکز اسناد وزارت خارجه، 1324ه.ق، کارتن7، پرونده7، سند 46

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1324ه.ق، کارتن7، پروندة 3، سند31

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه، 1329ه.ق، کارتن12، پرونده 32، سند 11

کتابخانه و مرکز اسنادوزارت خارجه،1338ه.ق، کارتن 15، پرونده 10، سند 27

 

Schauffler Platt, Mary, (1915) The War Journal of a Missionary in Persia, New York city, 1915

Abbott, V.G, (1886)  , Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1885 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 69

Abbott, V.G (1887), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1886-87 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 241

Abbott, V.G, (1888), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance Persia, Report on the Agricultural Resources of the Province of Azerbaijan, District of Tabreez Foreign Office, No 423,

Abbott, V.G, (1888), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1887-88 on the Trade of Tabreez Foreign Office, No 445

Abbott, V.G, (1889), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1888-89 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 611

Stewart, C.E, (1890), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year Ending March 31, 1890 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 798

Wood, Cecil. G,(1894), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1893-94 on the Trade of the Province Azerbaijan, Foreign Office, No 1440,

Wood, Cecil. G,(1895), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1894-95 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 1569

Wood, Cecil. G, (1897), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1896-97 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 1968

Wood, Cecil. G, (1899), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1898-99 on the Trade of Tabreez, Foreign Office No 2291

Wood, Cecil. G, (1901), Diplomatic And Consular Reports on Trade And Finance, Persia, Report For the Year 1900 on the Trade of Azerbaijan, Foreign Office No 2685

Wratislaw, Albert. Charles (1904), Diplomatic And Consular Reports, Persia, Report For the Years 1902-04 on the Trade of Azerbaijan, Foreign Office No 3308

Wratislaw, Albert. Charles (1905), Diplomatic And Consular Reports, Persia, Report For the Years 1904-05, Foreign Office No 3507