بررسی نقش و جایگاه صنعتگران خراسان و ماوراءالنهر در عهد تیموریان

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام/دانشگاه پیام نور

2 دانشیار گروه تاریخ/ دانشگاه پیام نور

3 دانشیار گروه تاریخ/دانشگاه پیام نور

چکیده

گروه صنعتگران خراسان و ماوراءالنهر در عهد تیموریان، پیرو رونق اقتصادی و سیاست حمایت­های امیران تیموری، موقعیت گزیده­ای در جامعه یافتند. مقاله این پرسش اساسی را مورد توجه قرار می‏دهد که سیاست­های تیمور و جانشینانش چه تأثیری بر جایگاه اجتماعی گروه صنعتگران در خراسان و ماوراءالنهر و به تبع آن بر وضعیت صنعت در این نواحی داشته است؟ در اثر شرایط و امکانات منطقه و حمایت حکومت گروه صنعتگران در خراسان و ماورالنهر بازساماندهی شدند و ساختار یافتند. در این پژوهش بررسی این فرآیند و بررسی نقش اجتماعی-اقتصادی گروه مذکور در ارتباط با حکومت تیموریان مد نظر قرار دارد. با روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری اعم گزارشهای مربوط به دوره زمانی ظهور تیمور تا پایان حکمرانی بایقرا، احیاء گروه صنعتگران و جایگاه آنان در اجتماع به مثابه یک مسأله اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

. Investigation the Role and Position of Craftsmen of Khorasan and Transoxiana during the Timurid Period

نویسندگان [English]

  • shahram farahnaki 1
  • Jamshid Noruozi 2
  • Houshang Khosrobeigi 3
1 PhD Candidate of History/ Payame Noor University
2 Associated professor of history/ Payame Noor University
3 Associated professor of history/ Payame Noor University
چکیده [English]

The Craftsmen' group of Khorasan and Transoxiana were part of the Timurid community. Following the economic boom affected by the support of Timurid Rulers, the Craftsmen group also regained their status in the community. The article addresses this fundamental question of how the policies of Timur and his successors influenced the social status of the Craftsmen group in Khorasan and Transoxiana and, consequently, the state of the crafts in these areas? The attention of the Crafts to Timurid Rulers view, led to the revival of the so-called Craftsmen group in Khorasan and Transoxiana. The region's rich mines and the growth of several major cities in these areas were a series of factors affecting the industrial boom in Khorasan and Transoxiana. Under these conditions, an independent social group, called craftsmen, was formed in Khorasan and Transoxiana, which had a structure and a boss, and the Timurid authorities considered the laws and regulations for their coherence and regulation of affairs. The achievements of the present paper can be seen in reaching out to the fields and how to revive the Craftsmen group, as well as the study of the socioeconomic role of the group in relation to the Timurid rule. Through the descriptive-analytical method and compilation, including reports on the timeline of the emergence of Timur, until the end of the reign of Bayqara, the revival of the Craftsmen group and their position in the community as a social issue were analyzed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Timurid
  • craftsman
  • Role
  • Khorasan and Transoxiana
احسانی، محمدتقی (1368). جلدها و قلمدان‏های ایرانی. تهران: بی جا.

احسانی، محمدتقی (1368). هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران. تهران: علمی و فرهنگی.

بارتولد (1336). الغ بیگ و زمان وی. ترجمه حسین احمدی‌پور. تبریز: کتابفروشی چهر.

بلانت، ویلفرد (1387). جاده زرین سمرقند. ترجمه رضا رضایی. تهران: عمران.

پطروشفسکی، ایلیاپاولوویچ (1344). کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز. تهران: دانشگاه تهران. 2ج.

تاکستن و دیگران (1384). تیموریان. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی.

جوینی، علاءالدین‏عطاملک (1385). تاریخ جهانگشای جوینی. تصحیح محمد قزوینی. تهران: دنیای کتاب. 3ج. چ4.

حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله (1380). زبدۃ التواریخ. تصحیح کمال حاج سیدجوادی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 4ج.

حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله(1370). جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو. تصحیح غلامرضا ورهرام. تهران: اطلاعات.

حسینی‌تربتی، ابوطالب (1342). تزوکات تیموری. تهران: کتابفروشی اسدی.

خانیکوف، نیکولای ولادیمیروویچ (1375). سفرنامه خانیکوف. ترجمه اقدس یغمائی و ابوالقاسم بیگناه. مشهد: آستان قدس رضوی.

خنجی، فضل اله بن روزبهان (1355). مهمان نامه بخارا. به اهتمام منوچهر ستوده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین (1333). حبیب السیر. زیر نظر محمد دبیر سیاقی. تهران: کتابفروشی خیام.

خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین (1378). مکارم اخلاق. تصحیح محمداکبر عشیق. تهران: میراث مکتوب.

خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین، نامة نامی. نسخه خطی. کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران. 3411.

دادور، ابوالقاسم و لیلا پورکاظمی (1388)، پای پوش ایرانیان در نگاره های دوران ایلخانی تیموری و صفوی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، ش10.

دیماند، س . م (1365). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار. تهران: علمی و فرهنگی.

رحمتی، محسن (1394) «اوضاع اقتصادی خراسان در عهد سلطان ابوسعید گورکان»، پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال4، ش2، 73-92.

رفیعی، امیر تیمور (1386) «سیری در اوضاع اقتصادی خراسان بزرگ در عهد تیموری»، فصلنامه علمی پژوهشی تاریخ. دانشگاه آزاد محلات، سال2، ش6، 61-84.

رویمر، هانس‌روبرت و دیگران (1378). تاریخ تیموریان. ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی.

زمچی‌اسفزاری، معین الدین محمد (1338). روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات. تصحیح محمدکاظم امام. تهران: دانشگاه تهران. 2ج.

زمچی‌اسفزاری، منشآت. نسخه خطی. کتابخانه مجلس شورای اسلامی. 13718.

سفرنامه ابن بطوطه (1376). ترجمه محمدعلی موحد. تهران: آگه. 2ج. چ6.

سمرقندی، دولتشاه (1382). تذکرۃ‏الشعراء. تصحیح ادوارد براون. تهران: اساطیر.

سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق (1383). مطلع السعدین و مجمع البحرین. تصحیح عبدالحسین نوائی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سیفی بخاری (1366). صنایع البدایع. به کوشش نجیب مایل هروی. چاپ شده در مجله رایزنی فرهنگی ایران - اسلام آباد. ش10.

سیفی هروی، سیف بن محمد (1383). تاریخنامه هرات. تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: اساطیر.

شامی، مولانا نظام‏الدین (1363). ظفرنامه. از روی نسخه فلیکس تاور. تصحیح پناهی‏سمنانی. تهران: کتاب بامداد.

شیرزاده، اکبر (1390)، پژوهشی در فن پارچه بافی در دوره مغول و تیموریان، بخش4، ش111، نشریه نساجی امروز.

علیشیرنوایی، میرنظام‏الدین (1363). مجالس النفائس. به اهتمام علی اصغر حکمت. تهران: کتابفروشی منوچهری.

فلور، ویلم (1393). «بنیچه». دانشنامه جهان اسلام. ج4. http://rch.ac.ir/article/Details/11767. 2017/03/25.

قائینی، فرزانه (1383). حوزه آبگینه و سفالینه‏های ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

کلاویخو، روی گونسالس (1384). سفرنامه کلاویخو. ترجمه مسعود رجب نیا. تهران: علمی و فرهنگی. چ5.

گروبه، ارنست ؛ شراتو، امبرتو (1376). هنر ایلخانی و تیموری. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی.

مازندرانی، عبدالرحمن بن محمد بن کیا. رساله فلکیه. نسخه خطی. تهران: کتابخانه مجلس. 6544.

نخجوانی، محمدبن هندوشاه (1976م). دستورالکاتب فی تعیین مراتب. تصحیح عبدالکریم علی اوغلی علی‏زاده. مسکو: فرهنگستان علوم آذربایجان. 2ج.

نظامی، نظام الدین عبدالواسع (1357). منشأ الأنشاء. به کوشش رکن الدین همایونفرخ. تهران: دانشگاه ملی. ج1.

واصفی هروی، زین‏الدین محمود (1349). بدایع الوقایع. تصحیح الکساندر بلدروف. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 2ج.

واعظ کاشفی، حسین (1350). فتوت‏نامه سلطانی. به اهتمام محمدجعفر محجوب. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

واعظ کاشفی، فخرالدین علی بن حسین (1356). رشحات عین الحیات. تصحیح علی اصغر معینیان. تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی. 2ج.

واعظ، اصیل‏الدین عبداله (1351). مقصدالأقبال سلطانیه و مرصدالآمال خاقانیه. تصحیح نجیب مابل هروی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

یزدی، شرف‏الدین علی (1387). ظفرنامه، تصحیح سعید میرمحمد صادق و عبدالحسین نوایی. تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. 2ج.

 

Asimov, M. S & Bosworth, C. E (1998), History of Civilization of Central Asia, volume IV, UNESCO.

Fredrick Starr, S (2013), Lost Enlightment Central Asia's Golden Age from the Arab Conquest to Tamerlane, Princeton University Press.

Subtelny, M. E (1998), Socio economic Baises of Cultural Patronage under the Later Timurids, International Journal of Middle East Studies, Vol.20, N.4