واکاوی رفتار سیاسی فرودستان در عصر قاجاریه با تکیه بر ضرب المثل های فارسی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ/دانشگاه علامه طباطبائی/ تهران/ ایران.

10.30465/shc.2020.26764.1944

چکیده

کاوش در زندگی سیاسی فرودستان از حوزه‌هایی است که عموما در تاریخ نگاری ایران از آن غفلت شده است.خشونت عریان قدرت در عصر پیشامدرن توده‌ها را به استتار اعتراضات وادار می‌کرد؛ از همین رو رصد این اعتراضات در بایگانی ها یا تاریخ نگاری های رسمی دشوار است. در این میان قوالب گوناگون فرهنگ عامه ظرفیت مناسبی برای این پوشش و استتار داشتند. ضرب‌المثل‌ها یکی از متداول ترین این قالب ها هستند که بررسی بخشی از آن‌ها با درونمایۀ نقد قدرت، در شناخت رفتار سیاسی توده‌ها بسیار موثر است. این پژوهش در پی یافتن پاسخ این پرسش هاست: این ضرب‌المثل‌ها به کدام سطوح از کنش سیاسی توده‌ها تعلق دارند و کدام یک از بخش های روایت رسمی حکومت را به چالش می کشند؟ فرض پژوهش این است که با استفاده از ضرب‌المثل‌ها می توان واکنش توده‌ها به سلطه را در سه سطح تأیید، نقد غیابی و نیز انتقاد استتار شده در حضور ارباب قدرت رصد کرد. این ضرب‌المثل‌ها ادعای سیادت ذاتی، اقتدار و دادپیشگی زمامداران را زیر سوال می‌برند.چهارچوب نظری پژوهش، نظریۀ «روایت های نهانی» است که واضع آن، جیمز سی. اسکات، حیات سیاسی فرودستان را با تقسیم بندی آن به سطوح مختلفِ واکنش به قدرت تشریح کرده و بخصوص شیوه‌های متنوع نقد تلویحی قدرت در حضور ارباب قدرت را شناسایی و تبیین کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of political behavior of the masses in Qajar era , based on Persian Proverbs

نویسنده [English]

  • Mehdi Mirkiaei
Assistant Professor of History/ Allameh Tabataba'i University/tehran/ Iran.
چکیده [English]

Multitude of historians in Iran neglected of political life of the masses. The public that lived under autocratic goverments use popular culture for criticism of domination. Proverbs are prevalent litrary format in folk culture. We can understand the political life of the people by study the proverbs that reviewed domination. In this research we effort to reply these questions that which levels of political behaviors of the masses created these proverbs and which of the sections of official transcripts of government were challenged in these proverbs? The research assumption is the masses use these proverbs for reaction to domination in three levels: obedience and confirmation of power, criticism in private circles and present governors. These proverbs rejected the claims of rulers about their inherent superiority, their authority and their justice. The theoretical framework of this research is based on” Hidden Transcripts” theory byJames.C Scott who explained political life of the masses and classificated their reactions to domination in different levels.

کلیدواژه‌ها [English]

  • “Qajar”
  • “Proverbs”
  • ”Political Protest”
  • ”Masses”
اسکات،جیمز سی(1396)،سلطه و هنر مقاومت؛ روایت های نهانی،ترجمه افشین خاکباز،تهران:مرکز

امینی،امیرقلی(1351)،داستان‌های امثال،اصفهان:دانشگاه اصفهان

امینی،امیرقلی(1389)،فرهنگ عوام،به کوشش غ. صدری افشار و م.کاظم زاده،تهران:مازیار

بهمنیار،احمد(1361)،داستان نامۀ بهمنیاری،تهران:دانشگاه تهران

پولاک،ادوارد یاکوب(1368)،سفرنامۀ پولاک،ترجمه کیکاوس جهانداری،تهران:خوارزمی

خاوری شیرازی،فضل الله(1380)،تاریخ ذوالقرنین،ج1،به کوشش ناصر افشارفر،تهران:سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

خاوری شیرازی،فضل الله(1380)،تاریخ ذوالقرنین،ج2،به کوشش ناصر افشارفر،تهران:سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

دهخدا،علی اکبر(1376)،امثال و حکم.ج1.تهران:امیرکبیر

دهخدا،علی اکبر(1376)،امثال و حکم.ج2.تهران:امیرکبیر

ذوالفقاری،حسن(1384)،داستان‌های امثال،تهران:مازیار

ذوالفقاری،حسن(1387)،تفاوت کنایه با ضرب‌المثل،پژوهش زبان و ادبیات فارسی،بهار و تابستان1387،شماره10، 134-109

زرگری نژاد،غلامحسین(1386)،سیاست نامه‌های قاجاری،ج2،تهران:موسسه تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی

شاملو،احمد(1377)،کتاب کوچه،ج1،تهران:مازیار

شاملو،احمد (1377)،کتاب کوچه،ج2،تهران:مازیار

شاملو،احمد (1378)،کتاب کوچه،ج3،تهران:مازیار

شاملو،احمد (1391).کتاب کوچه.ج12.تهران:مازیار.

شهری باف،جعفر(1369)،تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم،ج1،تهران:رسا

شهری باف،جعفر (1384).قند و نمک.چ6.تهران:معین.

گوبینو،ژوزف آرتور(1367)،سفرنامۀ کنت دو گوبینو:سه سال در آسیا،ترجمۀ عبدالرضاهوشنگ مهدوی،تهران:کتاب سرا

مستوفی،عبدالله(1377)،شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی اداری دورۀ قاجار،ج1،تهران:زوار

میرکیایی،مهدی(1394)،نان و سیاست:تاثیر بحران‌های نان بر سیاست و اقتصاد عصر ناصری،تهران:علم

وکیلیان،سیداحمد(1389)،گذری و نظری بر تمثیل‌های تاریخی قاجار،فرهنگ مردم،سال نهم،شماره35و36، 116-112

نشریات:        

وقایع اتفاقیه،شماره3، 19ربیع الثانی1267

وقایع اتفاقیه،شماره4، 26ربیع الثانی1267

وقایع اتفاقیه،شماره199،1ربیع الاول1271

وقایع اتفاقیه،شماره179، 10شوال1270

ایران،شماره2،26ربیع الاول1288

ملت سنیه ایران،شماره1، 15محرم1283