انقلاب و رقابت در سواحل جنوبی دریای مازندران: جنبش اتحاد اسلام گیلان (جنگل) و اتحاد ملی طبرستان (1336 ق/ 1918)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ و تمدن، دانشگاه تهران

چکیده

در خلال جنگ جهانی اول (1332 - 1337 ق/ 1914 – 1918 م)، ولایت گیلان، در سواحل جنوبی دریای مازندران، پس از فروپاشی روسیة تزاری، شاهد برآمدن و استیلای جنبش مردمی و مسلحانة «اتحاد اسلام»، معروف به جنگل، شد که بر مبنای عقاید اسلامی (پان‌اسلامیزم) و نیز مواضع ملی‌گرایانه ‌خواهان استقلال کشور بود. جنگلی‌ها به‌رغم موفقیت در گیلان، در نفوذ به سایر مناطق جنوب دریای مازندران شکست خوردند. پژوهش حاضر موانع گسترش جنبش اتحاد اسلام در ولایت ساحلی مازندران (طبرستان سابق)، در همسایگی گیلان، را در سال 1336 ق/ 1918 م بررسی می‌کند. در آن زمان، این جنبش در اوج خلوص، محبوبیت، و موفقیت بود. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که در مازندران، با وجود استعداد برای تحرکات انقلابی، جنگلی‌ها با مخالفت تشکیلاتی تازه‌برآمده و غیر مردمی موسوم به اتحاد ملی طبرستان مواجه شدند که مدعی خودمختاری سیاسی برای توسعة مازندران بود. اتحاد ملی طبرستان، که در اصل پاسخ فرماندهان نظامی زمین‌دار به جنبش اتحاد اسلام بود، در عمر کوتاه خود موفق شد از نفوذ جنگلی‌ها نه‌تنها در مازندران، بلکه در ولایت استرآباد نیز ممانعت کند. این یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که عمل‌گرایی جنگلی‌ها موجب کناره‌گرفتن نیروهای مترقی و فعالان مازندرانی از ایشان شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Revolution and competition on the Southern Shores of the Caspian: Ittihiad-i Islam of Gilan (Jangal Movement) and Ittihad-i Milli of Ţabaristân (1918/1336 A.H.)

نویسنده [English]

  • Mohammad Ali Kazembeyki
Associate Professor, University of Tehran
چکیده [English]

During World War I, the Iranian province of Gilan witnessed rise and, after the collapse of Tsarist Russia, domination of the popular armed movement of Ittihiad-i Islam, also known as Jangal movement that sought independence of Iran on the basis of Pan Islamism as well as nationalistic stand points. Despite their success in Gilan, the Jangalis' attempt to penetrate into other regions of the southern shores of the Caspian failed. This study examines the obstacles to expansions of Ittihiad-i Islâm movement to the neighbouring Caspian province of Mazandaran (former Tabaristân) in 1918/1336 A.H. when the movement was experiencing its zenith of purity, popularity and success. The findings demonstrates that in Mazandaran, in spite of existing potentials for revolutionary activities, the Jangalis met with opposition of Ittihad-i Milli of Tabaristân (Pan Tabaristanism), a novel unpopular political organization that claimed autonomy to govern and develop the province. Ittihad-i Milli of Tabaristan, originally a respond to Ittihiad-i Islâm movement, was founded by local large landowners with military ranks and forces. In its short life, Ittihad-i Millī of Ţabaristân successfully prevented penetration of the Jangalis and their ideas not only into Mazandaran but also into the Caspian province of Astarabad. The findings also reveal that Jangalis' pragmatism itself kept Mazandaranian progressive forces and activists aloof from Ittihiad-i Islâm movement.

کلیدواژه‌ها [English]

  • World War I
  • socio-political movements in Iran
  • ittihad-i milli of Tabaristan (Mazandaran) movement
  • ittihisd-i islam (jangal) movement of Gilan
  • democrat party