نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

• جهانبخش ثواقب ¹
• فریده مروتی ²
• شهاب شهیدانی ³

¹ عضو هیأت علمی/ گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

² دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی/ گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، ایران، خرم آباد

³ استادیار تاریخ/ گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

دوران سلطنت طولانی ناصرالدین شاه قاجار(حک: 1264- 1313ق./ 1848- 1896م.) با شورش‌های متعددی همراه بوده است که با ماهیت‌های مختلف و در قالب حرکت‌های فردی تا کنش‌های جمعی و گسترده در کشور رخ داده است. کنش‌گران اصلی این شورش‌ها، طیف گسترده‌ای را از توده‌های اجتماعی تا بزرگان حکومتی و مذهبی تشکیل می‌دادند. هدف این مقاله، گونه‌شناسی شورش‌های عصر ناصری و بررسی عوامل بسترساز این شورش‌ها به‌روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی‌بر اطلاعات کتابخانه‌ای است. یافته پژوهش نشان داده که شورش‌های این دوره با ماهیت چندگانه سیاسی(دودمانی)، ایلی، مذهبی(فرقه-ای) و اجتماعی- اقتصادی (حوزه شهری و روستایی) بر بستر نارضایتی از ساختار سیاسی و مناسبات اجتماعی موجود، قدرت-طلبی و اغراض سیاسی برخی کنش‌گران و دخالت دولت‌های مداخله‌گر بیگانه در ایران، شکل گرفته است و به‌رغم ایجاد برخی ناپایداری‌ها و شکنندگی‌ها در دولت ناصری، غالباً بدون دستیابی به نتیجه خاصی به شکست انجامیده‌اند.

کلیدواژه‌ها

• عصر ناصری
• شورش‌های شاهزادگان
• شورش‌های ایلی
• شورش‌های شهری
• شورش‌های فرقه‌ای