نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی ،دانشگاه میبد، میبد، ایران
2 استادیار گروه ایران شناسی، دانشگاه میبد، میبد ، ایران
چکیده
تصور غالب و تصویری که عموما از زنان دوره قاجار بهویژه در دوران پیشامشروطه در مطالعات به نمایش گذاشته شده است مؤید تصویری منفعل و کاملا حاشیهایست. اما بازخوانیِ انتقادی اسناد و مدارک آرشیوی غیررسمی و خانوادگی بهویژه اسناد فراهم آمده و جمعآوری شده توسط آرشیو برخط «دنیای زنان در عصر قاجار» که مؤید مناسبات اجتماعی در عرصههای کمتر مطالعهشده و محوریت این پژوهش است، نشان می-دهد زنان در نقشهای مختلف از جمله زوجه، مادر و فعال اقتصادی در چارچوبهای شرعی و سنتی، دارای حقوقی مقبول بوده و بر همین اساس، کنشگری اجتماعی تاثیرگذاری داشتند. نویسندگان بر همین اساس با استفاده از روش تحلیل تاریخی مبتنی بر اسناد و مدارک آرشیوی و مطالعات کوشیدهاند، تصویری همهجانبه از فعالیتها و اشتغالات زنان متعلق به قشرهای مختلف اجتماعی عصر قاجار را بهدست دهند.
کلیدواژهها
الف. سند:
آرشیو برخط دنیای زنان در عصر قاجار (دزدعق) وابسته به دانشگاه هاروارد به آدرس:
http://www.qajarwomen.org
دزدعق، مجموعه «میثم احمدی کافشانی»:
سند شمارهی 18A15161
سند شمارهی 46A15161
سند شمارهی 66A15161
سند شمارهی 157A15161
دزدعق، مجموعه «الهه بهرامی»:
سند شمارهی38A16175
دزدعق، مجموعه «کارن»:
سند شمارهی 133 A1252
سند شمارهی 136 A1252
سند شمارهی 139A1252
سند شمارهی 155 A1252
سند شمارهی 199A1252
سند شمارهی 210A1252
سند شمارهی 250A1252
سند شمارهی 256A1252
دزدعق، «مجموعهی امیرحسین نیکپور»:
سند شمارهی 42A14142
سند شمارهی 82A14142
سند شمارهی 150A14142
سند شمارهی 521A14142
دزدعق، «مجموعهی جمال رادفر»:
سند شمارهی 1A16179
سند شمارهی 4A16179
سند شمارهی 69A16179
سند شمارهی 74A16179
سند شمارهی84A16179
سند شمارهی 86A16179
سند شمارهی 105A16179
سند شمارهی 269A16179
سند شمارهی 312A16179
دزدعق، «مجموعهی زانیار نوری»:
سند شمارهی 11A13118
سند شمارهی 26A13118
سند شمارهی 9B13118
سند شمارهی 17B13118
سند شمارهی 26B13118
سند شمارهی 47B 13118
دزدعق، «مجموعهی آیران دیبی»:
سند شمارهی 2A14145
سند شمارهی 53A14145
سند شمارهی 82A14145
سند شمارهی 84A14145
دزدعق، «مجموعهی محمد عسگری»:
سند شماره32A141
دزدعق، «مجموعهی سیدمهدی خطیبی»:
سند شمارهی 18A1256
دزدعق، «مجموعهی بهمن بیانی»:
سند شمارهی 066B31
دزدعق، «مجموعهی موزه قاجار»:
سند شمارهی 28A14150
دزدعق، «مجموعهی غلامرضا سحاب»:
سند شمارهی 1A13106
دزدعق، «مجموعهی آذرکیوان و محمدرضا رفیعی»:
سند شمارهی 9A1280
دزدعق، «مجموعهی سعید بدیهی»:
سند شمارهی 38A15166
دزدعق، «مجموعهی مرکز اسناد و کتابخانهی استان یزد»:
سند شمارهی 31A13122
دزدعق، «مجموعهی رضا سرابی اقدم»:
سند شمارهی 32A14148
دزدعق، «مجموعهی آستان قدس»:
سند شمارهی 69A14126
دزدعق، «مجموعهی اشرفی»:
سند شمارهی 187A1138
دزدعق، «مجموعهی موزهی مردمشناسی اوز»:
سند شمارهی 1A16184
دزدعق، «مجموعهی مجید قاضیزاده»:
سند شمارهی 2A16187
دزدعق، «مجموعهی بهرام شیخالاسلامی»:
سند شمارهی 111A1139
سند شمارهی 183A1016
دزدعق، «مجموعهی عبدالعلی سلطانی مطلق»:
سند شمارهی 16A1258
ب. کتاب:
قرآن کریم
ابوریحان بیرونی (1351). التفهیم لأوایل صناعه تنجیم، با تعلیقات جلالالدین همایی، انجمن آثار ملی، تهران. کریستینسن، آرتور (1368). کریستین سن، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، دنیای کتاب، تهران.
جواهری، مریم (1395). پژوهشی در عقدنامههای ازدواج دوره قاجار، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد.
حجازی، بنفشه (1381). ضعیفه: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر صفویه، قصیدهسرا، تهران.
حجازی، بنفشه (1385). تاریخ هیچکس: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر افشاریه و زندیه، قصیدهسرا، تهران.
حجازی، بنفشه (1394). تاریخ خانمها: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار، قصیدهسرا، تهران.
حسینی، مریم (1393). ریشههای زنستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی، چشمه، تهران.
خسروپناه، محمدحسین (1381). هدفها و مبارزه زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی، پیام امروز، تهران.
رضایی، امید (1390). درآمدی بر اسناد شرعی دوره قاجار، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
لغتنامه دهخدا
ملاصدرا، (بیتا). اسفار اربعه، مکتبه مصطفوی، قم.
مهریزی، مهدی (1386). شخصیت و حقوق زن در اسلام، علمی و فرهنگی، تهران.
ج. مصاحبه:
میربغدادآّبادی، فرشیده (1392). «امیدوار به روایتی متفاوت از تاریخ زنان»، گفتگو با فرشیده میربغدادآبادی، مدیر اجرایی پروژه دنیای زنان در عصر قاجار، اندیشه پویا، س دوم، ش 9، مرداد و شهریور 1392.
نجمآبادی، افسانه (1392). «به دنبال تاریخ خانه به خانه میگردیم»، گفتگوی آمنه شیرافکن با افسانه نجمآبادی درباره پروژه آرشیو آنلاین دنیای زنان در عصر قاجار، اندیشه پویا، س دوم، ش 9، مرداد و شهریور 1392.
د. مقاله:
دهقاننژاد، مرتضی و الهه محجوب (1394). «روابط حقوقی زن و مرد دورهی قاجار در نظام خانواده»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، ش 2، صص 33-51.
طیباتی، حسین (1353). «سیری در قبالههای ازدواج»، هنر و مردم، ش 140-141، صص 66-73.
علیپور، نرگس (1389). «منع برده فروشی در عصر قاجاربه روایت اسناد»، فصلنامه مطالعات اسلامی: تاریخ و فرهنگ، س چهل و دوم، ش 4/85.