نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی ،دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 استادیار گروه ایران شناسی، دانشگاه میبد، میبد ، ایران

چکیده

تصور غالب و تصویری که عموما از زنان دوره قاجار به‌ویژه در دوران پیشامشروطه در مطالعات به نمایش گذاشته شده است مؤید تصویری منفعل و کاملا حاشیه‌ای‌ست. اما بازخوانیِ انتقادی اسناد و مدارک آرشیوی غیررسمی و خانوادگی به‌ویژه اسناد فراهم آمده و جمع‌آوری شده توسط آرشیو برخط «دنیای زنان در عصر قاجار» که مؤید مناسبات اجتماعی در عرصه‌های کمتر مطالعه‌شده و محوریت این پژوهش است، نشان می-دهد زنان در نقش‌های مختلف از جمله زوجه، مادر و فعال اقتصادی در چارچوب‌های شرعی و سنتی، دارای حقوقی مقبول بوده و بر همین اساس، کنشگری اجتماعی تاثیرگذاری داشتند. نویسندگان بر همین اساس با استفاده از روش تحلیل تاریخی مبتنی بر اسناد و مدارک آرشیوی و مطالعات کوشیده‌اند، تصویری همه‌جانبه از فعالیت‌ها و اشتغالات زنان متعلق به قشرهای مختلف اجتماعی عصر قاجار را به‌دست دهند.

کلیدواژه‌ها

الف. سند:

آرشیو برخط دنیای زنان در عصر قاجار (دزدعق) وابسته به دانشگاه هاروارد به آدرس:     

http://www.qajarwomen.org

دزدعق، مجموعه «میثم احمدی کافشانی»:

سند شماره‏ی 18A15161

سند شماره‏ی 46A15161

سند شماره‏ی 66A15161

سند شماره‏ی 157A15161

دزدعق، مجموعه «الهه بهرامی»:

سند شماره‏ی38A16175

دزدعق، مجموعه «کارن»:

سند شماره­ی 133 A1252

سند شماره­ی 136 A1252

سند شماره‌ی 139A1252

سند شماره­ی 155 A1252

سند شماره­ی 199A1252

سند شماره‏ی 210A1252

سند شماره­ی 250A1252

سند شماره‏ی 256A1252

دزدعق، «مجموعه­ی امیرحسین نیک­پور»:

سند شماره­ی 42A14142

سند شماره­ی 82A14142

سند شماره­ی 150A14142

سند شماره‏ی 521A14142

دزدعق، «مجموعه­ی جمال رادفر»:

سند شماره­ی 1A16179

سند شماره­ی 4A16179

سند شماره­ی 69A16179

سند شماره­ی 74A16179             

سند شماره‏ی84A16179

سند شماره‏ی 86A16179

سند شماره­ی 105A16179

سند شماره‏ی 269A16179

سند شماره­­ی 312A16179

دزدعق، «مجموعه­ی زانیار نوری»:

سند شماره­ی 11A13118

سند شماره‏ی 26A13118

سند شماره‏ی 9B13118

سند شماره­ی 17B13118

سند شماره‏ی 26B13118

سند شماره­ی 47B 13118

دزدعق، «مجموعه­ی آیران دیبی»:

سند شماره­ی 2A14145

سند شماره‏ی 53A14145

سند شماره‏ی 82A14145

سند شماره‏ی 84A14145

دزدعق، «مجموعه­ی محمد عسگری»:

سند شماره32A141

دزدعق، «مجموعه­ی سیدمهدی خطیبی»:

سند شماره­ی 18A1256

دزدعق، «مجموعه­ی بهمن بیانی»:

سند شماره‏ی 066B31

دزدعق، «مجموعه­ی موزه قاجار»:

سند شماره­ی 28A14150

دزدعق، «مجموعه­ی غلامرضا سحاب»:

سند شماره‏ی 1A13106

دزدعق، «مجموعه­ی آذرکیوان و محمدرضا رفیعی»:

سند شماره­ی 9A1280

دزدعق، «مجموعه‏ی سعید بدیهی»:

سند شماره‏ی 38A15166

دزدعق، «مجموعه­ی مرکز اسناد و کتابخانه‏ی استان یزد»:

سند شماره‏ی 31A13122

دزدعق، «مجموعه‏ی رضا سرابی اقدم»:

سند شماره‏ی 32A14148

دزدعق، «مجموعه‏ی آستان قدس»:

سند شماره‏ی 69A14126

دزدعق، «مجموعه‏ی اشرفی»:

سند شماره‏ی 187‏A1138

دزدعق، «مجموعه‏ی موزه‏ی مردم­شناسی اوز»:

سند شماره‏ی 1A16184

دزدعق، «مجموعه‏ی مجید قاضی‌زاده»:

سند شماره­ی 2A16187

دزدعق، «مجموعه‏ی بهرام شیخ‌الاسلامی»:

سند شماره‏ی 111A1139

سند شماره‌ی 183A1016

دزدعق، «مجموعه‏‏ی عبدالعلی سلطانی مطلق»:

سند شماره­ی  16A1258

ب. کتاب­:

قرآن کریم

ابوریحان بیرونی (1351). التفهیم لأوایل صناعه تنجیم، با تعلیقات جلال­الدین همایی، انجمن آثار ملی، تهران. کریستین­سن، آرتور (1368). کریستین سن، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، دنیای کتاب، تهران.

جواهری، مریم (1395). پژوهشی در عقدنامه‌های ازدواج دوره قاجار، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد.

حجازی، بنفشه (1381). ضعیفه: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر صفویه، قصیده­سرا، تهران.

حجازی، بنفشه (1385). تاریخ هیچکس: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر افشاریه و زندیه، قصیده­سرا، تهران.

حجازی، بنفشه (1394). تاریخ خانم­ها: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار، قصیده­سرا، تهران.

حسینی، مریم (1393). ریشه­های زن­ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی، چشمه، تهران.

خسروپناه، محمدحسین (1381). هدف­ها و مبارزه زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی، پیام امروز، تهران.

رضایی، امید (1390). درآمدی بر اسناد شرعی دوره قاجار، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.

لغت­نامه دهخدا

ملاصدرا، (بی­تا). اسفار اربعه، مکتبه مصطفوی، قم.

مهریزی، مهدی (1386). شخصیت و حقوق زن در اسلام، علمی و فرهنگی، تهران.

ج. مصاحبه:

میربغدادآّبادی، فرشیده (1392). «امیدوار به روایتی متفاوت از تاریخ زنان»، گفتگو با فرشیده میربغدادآبادی، مدیر اجرایی پروژه دنیای زنان در عصر قاجار، اندیشه پویا، س دوم، ش 9، مرداد و شهریور 1392.

نجم­آبادی، افسانه (1392). «به دنبال تاریخ خانه به خانه می­گردیم»، گفتگوی آمنه شیرافکن با افسانه نجم­آبادی درباره پروژه آرشیو آنلاین دنیای زنان در عصر قاجار، اندیشه پویا، س دوم، ش 9، مرداد و شهریور 1392.

د. مقاله:

دهقان‌نژاد، مرتضی و الهه محجوب (1394). «روابط حقوقی زن و مرد دوره‌ی قاجار در نظام خانواده»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، ش 2، صص 33-51.

طیباتی، حسین (1353). «سیری در قباله‌های ازدواج»، هنر و مردم، ش 140-141، صص 66-73.  

علیپور‏، نرگس (1389). «منع برده فروشی در عصر قاجار‏به روایت اسناد»، فصلنامه مطالعات اسلامی: تاریخ و فرهنگ، س چهل و دوم، ش 4/85.