بررسی وضعیت مهاجرت داخلی در دوره قاجار بر اساس گزارش روزنامه وقایع اتفاقیه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد پژوهشکده تاریخ/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

مهاجرت در جوامع انسانی با گونه‌های متعدد و هدف‌مند، به‌موجب موقعیت‌‌‌ها و شرایط گوناگون، به‌صورت انفرادی یا جمعی است. جامعة ایرانیِ عصر ناصری به‌فراخور زمانه و زمینة خود شاهد مهاجرت بود. در دورة انتشار روزنامة وقایع اتفاقیه شرایط نامناسب آب‌و‌هوایی و نیز پی‌آمدهای بد اقتصادی آن، در زندگی مردم تأثیر مستقیم گذاشته بود که به‌همراه مسائلی چون ظلم، تعدی، و شیوع بیماری موجب مهاجرت شد. مقالة حاضر با احصا و پایش اخبار پیگیری خواهد کرد که مسئلة مهاجرت تا چه‌اندازه و با چه حجم و فراوانی‌ای انعکاس یافت؟ حکام چه رویکردها و اقداماتی برای حل مسائل مهاجرت و رفع تبعات آن داشته‌‌‌اند؟ دست‌یافتن به علل و زمینه‌‌‌های مهاجرت، تحلیل مناطق مهاجرفرست و مهاجرپذیر، و نیز بررسی زمانی و مکانی آن را می‌‌‌توان از دیگر دستاوردهای این مقاله برشمرد. با روش تحلیل محتوا و گردآوری کلیة گزارش‌‌‌ها، مهاجرت به‌مثابة مسئلة اجتماعی تحلیل جامعه‌‌‌‌‌‌‌شناختی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

investigation of domestic emigration in Qajar dynasty based on accounts of Vaqiye Ittifaqiye newspaper

نویسندگان [English]

  • MahmoudReza jafarian 1
  • Shahram Yusefifar 2
2 Professor of History, IHCS
چکیده [English]

Resulting from situations and numerous conditions, emigration occurs in human societies with various types and purposeful in collective or individual forms. Depending on time and situation, emigration is observed in Iranian society in Naseri period. While Vaqiye Ittifaqiye newspaper was circulated, adverse climate conditions with unfavorable economic consequences had direct influences on people lives and businesses, and accompanied with other issues like oppression of rulers and outbreak of diseases resulted in emigration event. This paper observes and counts all accounts of Vaqiye Ittifaqiye newspaper to see how much and how frequent is emigration issue reflected? What measures authorities took to resolve the after-effects of emigration? Contributions of this paper include: finding out about the causes of emigration, analysis of in-migration and out-migration regions, and finally investigation about time and location of reported emigrations. Using content analysis and collecting all accounts, emigration is analyzed sociologically as a social issue.

کلیدواژه‌ها [English]

  • social issue
  • Emigration
  • Content analysis
  • Vaqiye Ittifaqiye newspaper
  • Qajar dynasty
آدمیت، فریدون (1362)، امیرکبیر و ایران، تهران: خوارزمی.

اقبال آشتیانی، عباس (1392)، امیرکبیر، تهران: نگاه.

افشارکهن، جواد (1390)، جامعه‌‌‌شناسی مسائل اجتماعی؛ کلیات، مفاهیم، و رویکردها، تهران: جامعه‌شناسان.

ایراندوست، کیومرث و همکاران (1392)، «تحلیل دگرگونی الگوی مهاجرت داخلی کشور با تأکید بر مهاجرت‌‌‌‌‌‌‌‌های شهری»، فصل‌نامة مطالعات شهری، س 3، ش 6.

بری، گونتر (1384)، روش‌های تحقیق رسانه‌ای، ترجمة مینو نیکو، تهران: ادارة کل پژوهش‌های سیما.

تنها، فاطمه و علی گلی (1392)، «بررسی روند مهاجرت‌‌‌های بین استانی ایران در سه دهة اخیر»، فصل‌نامة جمیعت، ش 85، 86.

حاج‌‌‌‌حسینی، حسین (1385)، «سیری در نظریه‌‌‌های مهاجرت»، فصل‌نامة مطالعات راه‌بردی، ش 41.

وقایع ‌اتفاقیه (1375)، با مقدمة اسماعیل رضوانی و جمشید کیانفر، تهران: ساکما.

زنجانی، حبیب‌‌‌الله (1380)، مهاجرت، تهران: سمت.

ساروخانی، باقر (1375)، درآمدی بر دایرة‌‌‌‌المعارف علوم اجتماعی، ج 2، تهران: کیهان.

صرافی، مظفر (1381)، «مهاجرت داخلی و مسئلة مدیریت شهری»، فصل‌نامة مدیریت شهری، ش 10.

صداقت‌‌‌کیش، جمشید (1389)، اخبار کردستان به روایت روزنامه‌‌‌های وقایع‌ اتفاقیه و روزنامة علیه ایران، و ایران، تهران: توکلی.

صدر هاشمی، سیدمحمد (1363)، تاریخ جراید و مجلات ایران، ج 3، اصفهان: کمال.

لمبتون، آن کاترین (1387)، تاریخ ایران؛ دورة افشار، زند، و قاجار، به‌سرپرستی پیتر آروی، ترجمة مرتضی ثاقب‌‌‌‌‌‌فر، تهران: جامی.

لهاسایی‌‌‌‌زاده، عبدالعلی (1386)، نظریات مهاجرت، شیراز: نوید.

قاسمی، سیدفرید (1372)، راهنمای مطبوعات عصر قاجار (1253 ق/ 1215 ش- 1304 ش)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌‌‌‌ها.

قاسمی ‌‌‌‌اردهایی، علی و علی حسینی ‌‌‌راد (1387)، جریان‌‌‌های مهاجرت داخلی و ویژگی‌‌‌های مهاجران به‌ تفکیک استان، تهران: پژوهشکدة آمار مرکز آمار ایران.

کریپندورف، کلوس (1378)، تحلیل محتوا، ترجمة هوشنگ نایب، تهران: روش.

کوهی، کمال و همکاران (1392)، «تبیین مؤلفه‌‌‌های امنیت انتظامی مؤثر بر گرایش سرمایه‌‌‌گذاران به مهاجرت»، پژوهش‌‌‌‌های راه‌بردی امنیت و نظم اجتماعی، س 2، ش 2.

گیلبرت، آلن و ژوزف گاگلر (1375)، شهرها، فقر، وتوسعةشهرنشینیدرجهان سوم، ترجمة پرویز کریمی ‌ناصری، تهران: ادارة کل روابط عمومی و بین‌المللی شهرداری تهران.

نویدنیا، منیژه (1382)، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصل‌نامة مطالعات راه‌بردی، دورة ششم، ش 1.