نقش زنان در بسط فرهنگ محرم و سوگواری در عصر ناصری

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار‌ گروه فرهنگ و تمدن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

2 کارشناس ارشد تاریخ تشیع‌، دانشگاه قم (نویسندة مسئول)

چکیده

عصر ناصری در تاریخ معاصر ایران نقطة عطفی در بیداری افکار، توسعة علوم، و رسوخ اندیشه‌های نوین، و به تبع آن گسترش فعالیت‌های عمومی، به‌شمار می‌رود. با این حال زنان همچنان از حضور و نقش‌آفرینی درخور توانایی خود بی‌بهره بوده‌اند. آنان که بنا به دلایل تاریخی، فرهنگی، سیاسی، و نیز دینی کم‌تر امکان بروز و ظهور اجتماعی داشتند، با ورود به عرصه‌های فرهنگ مذهبی و سنت‌های اجتماعی نقش‌آفرین شدند. در این دوره سنت‌ها و آئین‌های مذهبی از گستردگی و فراگیری برخوردار شدند و همین امر به زنان فرصتی داد که به ‌رغم موانع فرهنگی، تمدنی، و مذهبی به این عرصه وارد شوند و گذشته از مقابله با محدودیت‌ها نقشی در بسط و توسعۀ مراسم مذهبی ایفا کنند. نقش‌آفرینی زنان و اثرگذاری آنان در فولکلور، به ‌ویژه در ایام محرم و بسط آن در دوره‌های بعدی، از مسائل درخور توجه در این دوره است. زنان که در نگرۀ حاکم بر اندیشة مردم، به‌ویژه در زندگی شهری، عنصری درجة دوم شمرده می‌شدند از فرصت‌های پیش‌آمده برای حضور و نقش‌آفرینی استفاده کردند و به تشکیل، مدیریت، و اجرای برخی از آئین‌ها و مراسم برخاستند. این‌که به‌راستی چه میزان در این حوزه توفیق یافتند و از چه راه‌ها و ابزارهایی در این راستا یاری جستند و تبعات حضورشان چه بود، در این مقال به بحث گرفته می‌شود. اساس رویکرد مقاله آن است که زنان با برگزاری مراسم محرم و سوگواری‌ها یا تأمین مخارج آن و نیز با برگزاری تعزیه و نذری‌دادن بر ضرورت حضور اجتماعی خود مهر تأیید زدند، چنان‌که زمینه‌های بازنگری‌هایی را در نگاه مردانه به آئین‌ها فراهم ساختند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of Women in Extension of Muharram Rituals at Naseeruddin Shah's Period

نویسندگان [English]

  • Alireza Vaseei 1
  • Zeynab Skandari 2
1 Associate Professor, Isca
2 M.A History of Shiite, University of Qom
چکیده [English]

Naseeruddin Shah's period, is a turning point in history of awakening of Iranians and extension of sciences and penetration of new thoughts, and therefore expansion of public affairs. Even though, women couldn't play their role appropriately yet. Religious rituals and costumes caused they entered to cultural and religious affairs in spite of all of obstacles. We see this especially in Muharram’s period and the mourning rituals relevant to it. Even though they have been considered as second gender, use the opportunity to play their role in managing this rituals. Here, we try to evaluate the degree of their success.

کلیدواژه‌ها [English]

  • women
  • religious rituals
  • passion play (ta'zieh)
  • remember the martyrs of karbala votive offering
  • naseeruddin shah's period
  • Beliefs