سیر بازنمائی زن روستایی در ادبیات داستانی دوره پهلوی از حذف تا ابژه‌سازی جنسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، گروه جامعه شناسی،دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
این مقاله به بررسی بازنمائی زن روستایی در ادبیات داستانی ایران در دوره پهلوی و تحولات گفتمانی آن می‌پردازد. در ادبیات کلاسیک ایران، زن روستایی غالباً حضور نداشت یا در چارچوب کلیشه‌های جنسی خاص به تصویر کشیده می‌شد و به عنوان «دیگری» در حاشیه قرار داشت. مساله اصلی این مقاله این است که زن روستایی در آثار داستانی دوره پهلوی چگونه بازنمائی شده است؟ آیا بازنمائی کلیشه‌ای پیشین، متاثر از تحولات فرهنگی و اجتماعی مدرن تغییر کرده است؟ و این تغییرات تا چه اندازه تحت تاثیر نگاه مردانه قرار داشت؟ و این بازنمائی‌ها چگونه به عنوان ابزاری برای ابژه‌گی زن روستایی استفاده می‌شد؟ این تحقیق از تحلیل گفتمان فوکویی برای بررسی نحوه تولید سوژه‌ی زن روستایی بهره برده و با استفاده از روش تحلیل کیفی داستان‌ها، سعی دارد تحولات گفتمانی و نقش آن در شکل‌دهی به تصویر زن روستایی را بررسی کند. منبع اصلی این پژوهش آثار داستانی دوره پهلوی است. چنین به نظر می‌رسد که علی‌رغم تغییرات محدود فرهنگی و اجتماعی، تصویر زن روستایی همچنان در قالب کلیشه‌ها و تحت تاثیر گفتمان‌های مردانه مسلط بازتولید می‌شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Representation of Rural Women in Pahlavi Period Fiction: Dominant Discourse of Stereotypes and Overlooked Realities

نویسندگان English

Elham Malekzadeh 1
Seyyedeh Fahimeh Mousavi 2
1 Associate Professor, Institute of History, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 Master of Sociology,Department of Sociology, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

This article examines the representation of rural women in Iranian fiction during the Pahlavi period and the discursive transformations that occurred. In the literature of this period, rural women are often portrayed within stereotypical frameworks and specific gender roles, positioning them as the ’Other’ on the margins. The main issue addressed in this article is how rural women were represented in the fictional works of the Pahlavi era. Did the traditional representation change due to modern cultural and social transformations? And to what extent was this change influenced by the dominant male gaze? How were these representations used as a tool for the objectification of rural women? This research employs Foucauldian discourse analysis to investigate how the subject of rural women was produced and utilizes qualitative analysis of Pahlavi period stories to explore discursive shifts and their role in shaping the image of rural women. The primary source for this study is the fictional works of the Pahlavi period. It seems that despite cultural and social changes regarding Iranian women during the Pahlavi era, the image of rural women continued to be reproduced within stereotypes and under the influence of the dominant male discourses.

کلیدواژه‌ها English

Rural women
Fiction
Pahlavi period
discourse analysis
gender stereotypes
کتابنامه
الهی، اصغر، (1358)، قصه‌های پاییزی، تهران: امیرکبیر.
آل‌احمد، جلال، (1383)، نفرین زمین، تهران: فردوس.
به‌آذین، (1323)، پراکنده، تهران: بی‌نا.
به‌آذین، (بی‌تا)، دختر رعیت، بی‌نا.
پاینده، ابوالقاسم، (1336)، در سینمای زندگی، تهران: بنگاه نشریات طلائی.
جامعی، هادی، (2537)، گل آقا لچه‌گورابی، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
چوبک، صادق، (1352)، خیمه شب‌بازی، تهران: جاویدان.
چوبک، صادق، (1352)، روز اول قبر، تهران: جاویدان.
حسام، حسن، (1352)، بعد از آن سالها، تهران: گلشائی.
حسام، حسن، (2535)، کارنامه احیاء، تهران: جاویدان.
حیدری، بهرام، (1357)، لالی، تهران: امیرکبیر.
خاکسار، نسیم، (1357)، نان و گل، تهران: جهان کتاب.
خدادادگرتیموری، احمد، (1305)، روز سیاه کارگر جلد 1، کرمانشاه: بی‌نا.
خدادادگرتیموری، احمد، (1306)، روز سیاه کارگر جلد 2، کرمانشاه: بی‌نا.
دانشور، سیمین، (1348)، سووشون، تهران: خوارزمی.
درویشیان، علی‌اشرف، (2536)، از این ولایت، تهران: شبگیر.
دریفوس، هیوبرت؛ رابینو، پل؛ (1392)، میشل فوکو، فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
دولت‌آبادی، حسین، (1357)، کبودان، تهران: امیرکبیر.
دولت‌آبادی، محمود، (1392 الف)، از خم چمبر، تهران: نگاه.
دولت‌آبادی، محمود، (1392 ب)، باباسبحان، تهران: نگاه.
دولت‌آبادی، محمود، (1392 ج)، گاواره‌بان، تهران: نگاه.
دولت‌آبادی، محمود، (1392 د)، گلدسته‌ها و سایه‌ها، تهران: نگاه.
دولت‌آبادی، محمود، (2537)، هجرت سلیمان و مرد، تهران: ستاره.
رستم‌کلایی، یاسمین، (1389)، برنامه گسترده برای زنان ایران نو. در ا. کرونین, رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
رهبر، ابراهیم، (1357 الف)، سوگواران، تهران: بی‌نا.
رهبر، ابراهیم، (1357 ب)، من در تهرانم، تهران: امیرکبیر.
ساعدی، غلامحسین، (1343)، عزاداران بیل، تهران: نیل.
ساعدی، غلامحسین، (1353 الف)، تاتار خندان، تهران: به‌نگار.
ساعدی، غلامحسین، (1353 ب)، ترس و لرز، تهران: کتاب زمان.
ساعدی، غلامحسین، (2536)، گور و گهواره، تهران: آگاه.
ساناساریان، الیز، (1384)، جنیش حقوق زنان در ایران، تهران: اختران.
سپانلو، محمدعلی، (1350)، مردان، تهران: موج.
شفیانی، منوچهر، (2536)، قرعه آخر، تهران: امیرکبیر.
شهدادی، هرمز، (1357)، شب هول، تهران: انتشارات زمان.
صادقی، بهرام. (1380)، سنگر و قمقمه‌های خالی، تهران: کتاب زمان.
صفدری، محمدرضا، (1368)، سیاسنبو، شیراز: نشر شیراز.
علوی، بزرگ، (1357 الف)، میرزا، تهران: جاویدان.
علوی، بزرگ، (1357 ب)، نامه‌ها، تهران: امیرکبیر.
علیزاده، غزاله، (1356)، بعد از تابستان، تهران: کتاب موج.
فقیری، امین، (1353)، دهکده پرملال، تهران: نشر سپهر.
فوکو، میشل، (1392)، دیرینه‌شناسی دانش، ترجمه نیکو سرخوش، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل، (1393)، مراقبت و تنبیه: تولد زندان، ترجمه‌ی نیکو سرخوش، تهران: نشر نی.
قریب، شاپور، (1341)، گنبد حلبی، تهران: مروارید.
کاتوزیان، محمدعلی، (1387)، اقتصاد سیاسی ایران، تهران: مرکز.
کیانوش، محمود، (1349)،  آینه‌های سیاه، تهران: نیل.
گلابدره‌ای، محمود، (1353)، پرکاه، تهران: بی‌نا.
محمدقلی‌زاده، جلیل، (2535)، تسبیح خان، تهران: آبان.
مسجدی، پرویز، (1354)، بازی هر روز، تهران: نشر علم و هنر.
مرادی کرمانی، هوشنگ، (1360)، بچه‌های قالیبافخانه، تهران: سحاب کتاب.
میرکاظمی، حسین، (1353)، آلامان، تهران: آبان.
هدایت، صادق، (2536)، سایه و روشن، تهران: جاویدان.
یاقوتی، منصور، (1358)، دهقانان، شباهنگ.
یاقوتی، منصور، (بی‌تا)، کودکی من، بی‌نا.
یوشیج، نیما، (1351)،  کندوهای شکسته، تهران: نیل.
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 05 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 03 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1405