باغ زاغان و کارکردهای آن در عصر تیموری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار رشته تاریخ، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران

چکیده
باغ در فرهنگ و تمدن ایرانی از روزگاران کهن جایگاهی بس مهم داشته است. طبق یک تقسیم بندی می توان باغ ها را به دو نوع باغ ـ مقبره ها و باغ ـ کوشک ها دسته بندی کرد. مقاله حاضر به بررسی تاریخی یکی از باغ ـ کوشک‌های مهم ایران سده‌های میانه، یعنی باغ زاغان هرات، می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش از این قرار است که باغ زاغان دارای چه ساختاری بوده و واجد چه کارکردهایی در سده های میانه بوده است؟ نتایج پژوهش موید آن است که این باغ پس از احداث توسط امرای آل‌کرت، به یکی از مراکز مهم دولتی در دوران آل کرت و تیموری تبدیل شد. باغ زاغان افزون بر محل اقامت امیران تیموری، محل پذیرایی از ایلچیان و برگزاری آیین‌ها و جشن‌های گوناگون، از جمله تاجگذاری امیران، ازدواج امیرزادگان، جشن تولد و ختنه‌سوران شاهزادگان بوده است. این مراسم ها با حضور گروه‌های مختلف اجتماعی از جمله اشراف، علما، سادات، قضات، هنرمندان و دیگر اقشار جامعه برگزار می‌شد. برگزاری آیین‌های تاجگذاری در باغ زاغان، با هدف معرفی و مشروعیت‌بخشی به امیران جدید تیموری نیز قابل ارزیابی است. از این‌رو، باغ زاغان را می‌توان فضایی میانجی در روابط میان امیران تیموری و گروه‌های مختلف اجتماعی دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Bagh Zaghan and its functions in the Timurid era

نویسنده English

Yaghoub khazaei
Associate Professor of History, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

The garden has, since ancient times, held considerable importance in the cultural and civilizational structure of the Iranian people. Based on a common classification, gardens may be categorized into two types: garden-tombs and garden-pavilions. In the present article, one of Iran’s medieval garden-pavilion complexes, namely Bagh-e Zaghan of Herat, is examined from a historical perspective. Accordingly, the main research question is as follows: what was the structure of Bagh-e Zaghan, and what functions did it serve in the medieval period? It appears that with the construction and establishment of Bagh-e Zaghan by the rulers of the Kartid dynasty, this site was transformed into the seat of the Kartid–Timurid rulers. The findings of the study indicate that Zaghan served as a residence for Timurid rulers, a place for receiving envoys, and a venue for various ceremonies, including coronation celebrations of Timurid princes, royal marriages, as well as birthday and circumcision festivities of the princes. These ceremonies, particularly coronations, were held with the participation of various social groups, including nobles, religious leaders and sayyids, scholars, judges, painters, singers, and other segments of society. The organization of Timurid coronation ceremonies in Bagh-e Zaghan was intended to introduce and legitimize the new Timurid ruler to the public. In fact, Bagh-e Zaghan functioned as an intermediary space facilitating relations between different social strata and the Timurid rulers and princes.

کلیدواژه‌ها English

Bagh-e Zaghan
pavilion
Herat
Timurids
Kartids
کتابنامه
اسفزاری، معین الدین محمد زمچی(1338)، روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، به تصحیح سید محمد کاظم امام، بخش اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
اسفزاری، معین الدین محمد زمچی(1339)، روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، به تصحیح سید محمد کاظم امام، بخش دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
اسکندر بیگ ترکمان(1387) تاریخ عالم آرای عباسی،(کتاب اول)، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.
امیر علی شیر نوایی «فانی»(1346)، به کوشش محمد یعقوب واحدی جوزجانی، کابل: بی نا.
 بارتولد، و .و (۱۳۶۰زندگانی سیاسی میرعلیشیر نوایی، ترجمه دری از زبان انگلیسی میرحسین‌شاه، به اهتمام آیخان بیانی، کابل: وزارت اطلاعات و کلتور، چاپ دوم
برناردینی، میکل(1392) «باغ های سمرقند و هرات»، در: باغ های اسلامی، ترجمه مجید راسخی، تهران: روزنه
برهان قاطع(1342) محمد حسین خلف تبریزی، جلد 1، ذیل مدخل «باغ زاغان»، به اهتمام محمد معین، تهران: ابن سینا، چاپ دوم.
بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین(1385) تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب رهبر، ج 1، تهران: انتشارات مهتاب، چاپ دهم
حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله بن لطف الله(1372)، زبده التواریخ، به تصحیح سید کمال حاج سید جوادی، ج 3، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله بن لطف الله (1349)، جغرافیای حافظ ابرو بخش خراسان، به کوشش مایل هروی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله بن لطف الله(1389)، تاریخ سلاطین کرت، به تصحیح میرهاشم محدث، تهران: مرکز میراث مکتوب
حسن بیگ روملو (1384)، احسن التواریخ، به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: انتشارات اساطیر
خواند امیر، غیاث الدین بن همام الدین(بی تا)، تاریخ حبیب السیر، به کوشش دبیرسیاقی، جلد 4، تهران: انتشارات خیام.
خواند میر، غیاث الدین بن همام الدین(1378)، مکارم الاخلاق، به تصحیح محمد اکبر عشیق، تهران: مرکز میراث مکتوب.
خوندمیر، غیاث الدین بن همام الدین(1345)، فصلی از خلاصه الاخبار، با مقدمه حواشی و تعلیقات گویا اعتمادی، بی جا: بی نا، چاپ دوم.
خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین (1372)، مآثرالملوک به ضمیمه خاتمه خلاصه الاخبار و قانون همایونی، به تصحیح میرهاشم محدث، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
دولتشاه سمرقندی(1366)، تذکره الشعرا، به همت محمد رمضانی، تهران: انتشارات پدیده خاور، چاپ دوم.
دولتشاه سمرقندی (1382)،  تذکره الشعرا، به اهتمام و تصحیح ادوارد براون، تهران: انتشارات اساطیر.
روبیه را، ماریا خزوس(1392)، «باغ اسلامی همچون کنایه ای از بهشت»، در: باغ های اسلامی، ترجمه مجید راسخی، تهران: روزنه 
طبیبی، عبدالحکیم (1368)،  تاریخ هرات در عهد تیموریان، تهران: انتشارات هیرمند.
عالمی، مهوش(1392)، «باغ ایرانی: انواع و شکل ها»، در: باغ های اسلامی، ترجمه مجید راسخی، تهران: روزنه
عبدالرزاق سمرقندی، کمال الدین (1383)، مطلع السعدین و مجمع البحرین، ج 2، دفتر دوم، به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فرهنگ نفیسی(1355)، علی اکبر نفیسی (ناظم الاطبا)، جلد 1، ذیل مدخل «باغ زاغان»، تهران: انتشارات خیام
قاسم بن یوسف ابونصیری هروی (1347)، رساله طریق قسمت آب قلب، به تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
میرخوند، محمدبن خاوند شاه بلخی (1373)، روضه الصفا، تهذیب و تلخیص عباس زریاب، جلد 2، تهران: انتشارات علمی.
نصرآبادی، محمد طاهر (1378)، تذکره نصرآبادی، به تصحیح محسن ناجی نصرآبادی، ج 2، تهران: انتشارات اساطیر.
نوایی، امیر علیشیر (1323)، مجالس النفایس، به سعی و کوشش علی اصغر حکمت، تهران: بی نا.
واصفی، زین الدین (1349)، بدایع الوقایع، به تصحیح الکساندر بلدروف، ج2، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چاپ دوم
ویلبر، دونالد(1348) باغهای ایرانی و کوشکهای آن، ترجمه مهین دخت صبا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
هروی، سیف بن محمد به یعقوب(1352) تاریخ نامۀ هراه، به تصحیح محمد زیبر الصدیقی، به سعی و اهتمام خان بهادر خلیفه محمد اسدالله، تهران: کتابفروشی خیام، چاپ دوم
هروی، مایل، (1349)، «باغ زاغان»، در: مجله آریانا، سال بیست و هشتم، شماره 4، صص 32 ـ 27
همایون، سرور (1380)، هرات در دوره تیموری ها، پشاور: بی نا.
قزوینی، یحیی بن عبدالطیف (1386)، لب التواریخ، به تصحیح میرهاشم محدث، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
References
Sharifi, Mohammad Ashraf, (2025), “Amir Alisher Nawayi Spiritual Status and his role in the construction of historical and Public welfare buildings during the Timurid Period”, Integrated Journal for Research in Arts and Humanities, Vol. 5, No. 4 , PP. 84-89
Бертельс Е.Э.(1965), Избранные труды. , Навои и Джами. Москва: Наука.
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 11 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405