تحقیقات تاریخ اجتماعی

هویت به مثابة تاریخ اجتماعی: گوچهر یا اردشیر چهارم؛ بررسی هویت آخرین شاه محلی پارس در دورة اشکانی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد توکلیان 1
اسماعیل سنگاری 2
حمیدرضا پاشازانوس 3

1 دانشجوی دکتری، دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار تاریخ، زبان ها و تمدن های دنیای باستان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار تاریخ، دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.30465/shc.2026.54372.2687
چکیده
شاهان محلی پارس در دورة اشکانی پیوند بسیار محکمی را میان خود و شاهان هخامنشی ایجاد نمودند و تا آنجا که می­توانستند از نمادهای پارسی بر روی سکه­هایشان استفاده می­کردند. هویت آخرین شاه محلی پارس در دوره اشکانی که با قیام پاپک رو به رو شد، علی رغم اشاره طبری که وی را گوچهر، جوزهر نامی از خاندان بازرنگی معرفی می‌کند، همچنان بر پژوهشگران پوشیده است، زیرا اسناد و شواهد نشان می‌دهند که نه تنها آخرین، بلکه هیچ کدام از شاهان محلی این دوره لااقل بر روی سکه‌هایشان نیز نام گوچهر بر خود ننهاده‌اند. در این مقاله تلاش داریم تا با روشی توصیفی-تحلیلی و با بهره­گیری از دانش سکه‌شناسی و مقایسه آن با روایات تاریخی هویت واقعی آخرین شاه محلی پارس در دوران اشکانی را مشخص سازیم. نتایج پژوهش نشان می­دهند که آخرین شاه محلی پارس در زمان شورش و کودتای پاپک و پسرانش بر علیه خاندان بازرنگی بر اساس داده­های سکه­شناختی کسی جز اردشیر چهارم نمی­توانسته باشد. از سوی دیگر تاکنون هیچ سکه‌ای با نام گوچهر در میان سکه‌های فراوان به دست آمده از دوره شاهان محلی پارس به دست نیامده، حال آنکه می‌توان این نام را به عنوان یک نام مقدس برای شاهزادگان پذیرفت. بنابراین، آن­ها همانند تعدادی از شاهان هخامنشی، در زمان تاج­گذاری، نام­های مقدس و آیینی بر خود می­نهادند.

کلیدواژه‌ها

اردشیر بابکان
پارس
گوچهر
بازرنگی
شاهان محلی
توالی آیین­های درباری
موضوعات

عنوان مقاله English

Identity as Social History: Gōchihr or Ardashir IV; Examining the Identity of the Last Local King of Pars in the Parthian Period

نویسندگان English

Mohammad Tavakolian 1
Esmaeil Sangari 2
Hamidreza Pashazanous 3
1 Ph.D Student of Ancient History of Iran, University of Isfahan, Isfahan, Iran,
2 Associate professor of Ancient History, Languages and Civilizations, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
3 Assistant professor of Ancient History of Iran, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

Abstract
During the Parthian period, from the 1st century BC to the early years of the 2nd century CE, local kings ruled over the vast province of Pars. The monarchs of this dynasty established a very strong connection between themselves and the Achaemenid kings, and they used as many Persian symbols as possible on their coins to reinforce this link. The identity of the last local king of Pars during the Parthian period, who faced the uprising of Pāpak, remains unclear to researchers despite al-Tabari’s reference to him as Gōchihr or Juzahr of the Bazarangi family. The documents and evidence show that not only the last king, but none of the local kings of this period ever used the name Gōchihr on their coins. It appears that the insistence of these kings on following Achaemenid traditions also influenced the style of their coronation, as nearly all of them ascended the throne with a regnal name as their second name. This article aims to identify the true identity of the last local king of Pars during the Parthian period through a descriptive-analytical method, using numismatics (the study of coins) and comparing it with historical narratives. The findings of the research indicate that, based on numismatic data, the last local king of Pars at the time of Papak's revolt and coup against the Bazarangi family could have been none other than Ardashir IV. However, it is possible that the name Gōchihr was used as a sacred or honorary name for princes.

کلیدواژه‌ها English

Ardashir
Pars
Gōchihr
Bazarangi
Local kings
Archaeological Evidence
منابع و مآخذ
ابن اسفندیار، محمد بن حسن (1366) تاریخ طبرستان، گردآورنده عباس اقبال آشتیانی، به اهتمام محمد رمضانی، تهران. نشر پدیدة خاوران.
ابوعلی محمد بن محمد بن بلعمی(1340) تکلمه و ترجمه تاریخ طبری، به تصحیح محمد تقی ملک الشعرا بهار، به اهتمام محمد پروین گنابادی، تهران: نشر زوار.
ابومنصور عبالملک بن محمد ثعالبی (1385) شاهنامه ثعالبی (در شرح احوال سلاطین ایران)، ترجمه محمد هدایت، تهران: نشر اساطیر.
احمد بن ابی یعقوب (ابن واضح یعقوبی) (1371) تاریخ یعقوبی، ترجمه: محمد ابراهیم آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
استرابو (1383) سرزمین‌های زیرفرمان هخامنشیان، ترجمه‌ همایون صنعتی‌زاده. تهران: بنیاد موقوفات محمود افشاریزدی.
اوشیدری، جهانگیر(1371) دانشنامه مزدیسنا، واژه نامه توضیحی آیین زرتشت. تهران: نشرمرکز.
بریان، پی‌یر (1386) تاریخ امپراطوری هخامنشی، ترجمه: مهدی سمسار. تهران: زریاب.
تاریخ نامه طبری گردانیده منسوب به بلعمی (1366) به کوشش محمد روشن، تهران: نشر زوار.
خاراکسی، ایزدور (1390)،  ایستگاه‌های پارتی ‌‌(کهن‌‌ترین متن مکتوب جغرافیای ایران باستان)، تطبیق با متن یونانی و ترجمه انگلیسی از ویلفرد، شاف، برگردان به فارسی فیروز حسن عزیز. تهران:گنجینه هنر.
 دریایی، تورج (1383) شاهنشاهی ساسانی؛ ترجمه مرتضی ثاقب فر. تهران: ققنوس.
سلوود، دیوید (1389) دولت‌های کوچک جنوب ایران، تاریخ ایران کمبریج جلد سوم، اشکانیان، گردآورنده احسان یارشاطر؛ ترجمه تیمور قادری. تهران: مهتاب.
سیسیلی، دیودور (1384) کتابخانه تاریخی، کتاب دوم، مقدمه و ترجمه و حواشی: حمید بیکس شورکایی – اسماعیل سنگاری، تهران: انتشارات جامی.
عزالدین ابن اثیر (1383) تاریخ کامل، برگردان سید حسن روحانی، تهران: نشر اساطیر.
فن گوتشمید، آلفرد. (1373)، تاریخ ایران و ممالک همجوار از زمان اسکندر تا انقراض اشکانیان، ترجمه و حواشی از کیکاووس جهانداری. تهران: مؤسسه مطبوعات علمی.
کارنامه اردشیر بابکان ‌‌(1390) ترجمه بهرام فره‌‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کریستین سن، آرتور ‌‌(1390)  ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی. تهران: انتشارات بهزاد.
لوکونین، ولادیمیر‌گرگورویچ ‌‌(1365) تاریخ ساسانیان، ترجمه عنایت رضا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
محمد بن جریر طبری (1375)  تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.
مستوفی، حمدالله (1381) تاریخ گزیده، به اهتمام دکتر عبدالحسین نوایی، تهران: چاپخانه سپهر.
منتخب شاهنامه فردوسی (1384)، به اهتمام محمد علی فروغی، با همکاری حبیب یغمایی، مشهد: نشر نیکا.
نصراله‌زاده،‌سیروس (1384) نام تبار شناسی ساسانیان، از آغاز تا هرمز دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری(پژوهشگاه)، پژوهشکده زبان و گویش.
ویدن گرن،گئو (1377) دین­های ایران، ترجمة منوچهر فرهنگ، تهران:  آگاهان ایده.
جلیلیان، شهرام (1397) تاریخ تحولات سیاسی ساسانیان، تهران: سمت.
Alram, M. (1986) IranischesPersonennamenbuch, vol. 4, NominaPropria Iranica in Nummis, Vienna.
Alram, M. and Gyselen, R., (2003) Syllogue Nummorum Sasanidarum 1, Ardashir – Shapur, Verlag der ÖsterreichischenAkedemie der Wissenschaften, Wien.
Bosworth, C. E., (1999) (Übersetzung und Kom~mentar), The History of al-Tabari, Vol. 5, The Säsänids, the Byzantines, the Lakhmids, and Yemen, Albany (New York).
Calmayer, P. (1976) ZurGeneseAltiranischer motive IV, Persönliche Krone˓ und Diadem, AMI NF 9, 45-63.
Canepa, Matthew P (2010). " Technologies of memory in early Sasanian Iran: Achaemenid Sites and Sasanian identity". American Journal of Archaeology. Vol. 114. No.4.
De Morgan, J., (1923/36) Manuel de Numismatique Orientale de 'Antiquite et du Moyen Age, Bd. 1, Paris.
Folmer, M. L. (1995) The Aramaic Language in the Achaemenid Period: A Study in Linguistic Variation,UitgeverijPeeters en Department Oosterse Studies, Leuven.
Frye. R. N (1990) BĀZRANGĪ, Encyclopaedia Iranica Vol. IV, Fasc. 1, p. 66.
Ginsberg, H. L. (1933-1934) “ Aramaic Dialect Problems I”, American Journal of Semitic Languages,no. 50: 1-9.
Goldman, B (1993) Darius III, the Alexander mosaic and the tiara orthe, Mesopotamia 28, 51-69.
Gyselen. R. (2013) ‘Vahram III and the rock relief of Naghsh-I Rustam II: A Contribution to the Iconography of Sasanian crown prince in the Third Century. Abstract Iranica, Volum 32-33.
Haerinck, E.; Overlaet, B. (2008), “Altar Shrines and fire Altars? Architectural representations on Frataraka coinage.
Henning, W. B. 1968. “Ein persischer Titel im Altaramäischen,” in Matthew Black and Georg Fohrer (eds.) In Memoriam Paul Kahle, 138–45. Berlin: A. Töpelmann.
Hill, G. F. (1922) A catalogue of the Greek coins of Arabia, Mesopotamia and Persia. London, British Museum Dept of Coins and Medals.
klose, D. O. A. Müseler, W., (2008) Statthalter, Rebellen, Könige. Die Münzen aus Per se polis von Alexander demGrossenzu den Sasaniden, münchen.
M. Alram (1986) IranischesPersonennamenbuch: NominaPropria Iranica in Nummis, Wien: OeAW.
Mackenzie. D. N. (1989) Kerdirʼs inscription. Iranische Denkmaler, Lieferung 11, Reihe II, The Sasanian Rock reliefs at Naqsh-I Rostam, Berlin, pp. 35-72. 
Naster, P. (1968) Note d'épigraphie monétaire de Perside: fratakara, frataraka, ou fratadāra? Iranica Antiqua 8, 74-80.
Potts, D. T., (2007) Foundation houses, fire altars and Frataraka, interpreting the iconography of some post-Achaemenid Persian coins. Iranica antiqua42, 271-300.
Potts, D.T., (2007), "Foundation Houses, Fire Altars and the Frataraka: interpreting the iconography of some post-Achaemenid Persian coins". Iranica Antiqua, vol XLII, pp. 271-300.
Rezakhany, K., Mozler,W (2011) Numismatic Art of Persia. Editor and cataloger: Bradley R. Nelson, classical numismatic Group. Inc. Lancaster / London.
Rezakhany, K., Mozler,W., (2011), Numismatic Art of Persia. Editor and cataloger: Bradley R. Nelson, classical numismatic Group. Inc.  Lancaster / London.
Ritter, H. W. (1965) Diadem und Königsherrschaft, Vestigia VII, Munich.
Sangari, E., (2020) “L’iconographie et le Statut de Femmes sur les Bas-reliefs Sassanides (224-651 apr. J.-C.)”, in Iran and the Caucasus,  Brill Publishers, Leiden, vol. 24 : 139-166.
Sangari, E., (2013) Les Femmes à l’époque Sassanide: Données Iconographiques et Sources Textuelles en Iran du 3ème au 7ème Siècle apr. J.-C., 2 Vols., Thèse dirigée par Rémy Boucharlat, Maison de l’Orient et de la Méditerranée Jean Pouilloux,  l’Université Lumière Lyon II, Lyon.
Senior, R. C. (2001) A Catalogue of Indo-Scythian coins, Glastonbury.
Soudavar, A. (2010) The Formation of Achaemenid Imperial Ideology and its Impact on the Avesta, in: J. Curtis/S. J. Simpson (ED.), The World of Achaemenid Persia. History, artand society in Iran and the ancient Near East. Proceedings of a conference at the BritishMuseum 29th September - 1st October 2005 (London 2010) 111–138.
Tilia, A. B., )1974(, a. ‘Discovery of an Achaemenian Palace NearTakhat-i Rustam to theNorth of the Terrace of Persepolis’, Iran 12: 200-204.
Von Gall, H. (1974) Die kopfbedeckung des Persischenornats, AMF NF , 145-161.
Wiesehöfer, J. (1994) Die “dunklenJahrhunderte” der Persis, Munich, 1994.
Wiesehöfer, J. (2007) Fars under Seleucid and Parthian rule, in, V.S. Curtis and S. Stewart (eds.), The age of the Parthians, London, 37-49.
Vanʼt Haaff. P. A. (2020) Catalogue of PersisCoinage Ca. 280 B.C. – A.D. 228, 34 Kings of 5 dynasties ruled in Iran for 500 years, Classical Numismatic Group LLC Lancaster, Pennsylvania.
Photo coins Source: www.NnmisBids.com
www.VCoins.com
تحقیقات تاریخ اجتماعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 01 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

داوران

تماس با ما