نقش نمایندگان زن در دوره بیست و سوم مجلس شورای ملی 1354-1350

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، اصفهان، ایران

چکیده
تحولات اجتماعی، اقتصادی و آموزشی دهه ‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی در دوران پهلوی، زمینه را برای بهبود حقوق زنان فراهم کرد. با توجه به اهمیت قانون ‌گذاری در ارتقای جایگاه زنان، این پژوهش با هدف بررسی نقش مجلس بیست و سوم شورای ملی در تصویب قوانین مرتبط با حقوق زنان انجام شد. سؤال اصلی پژوهش این است که؛ حضور نمایندگان زن در این مجلس چه تأثیری در فرآیند طرح و تصویب قوانین حوزه حقوق زنان داشته است؟ روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای مصوبات قانونی و مشروح مذاکرات مجلس است. نتایج نشان می‌دهد حضور نمایندگان زن در این دوره، ضمن افزایش مشارکت آنان در کمیسیون ‌های تخصصی، در تصویب قوانین مؤثر در حوزه ‌های آموزش، اشتغال و حمایت از خانواده نقش‌ آفرین بوده است. با این حال، موانع ساختاری، نگرش‌ های فرهنگی سنتی و مقاومت ‌های سیاسی همچنان مانع تحقق کامل حقوق زنان محسوب می‌شدند. این پژوهش برای نخستین بار به‌طور تحلیلی به نقش این نمایندگان پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Role of Female Representatives in the 23rd of the National Assembly 1971–1975

نویسندگان English

Morteza Nouraei 1
Samira Mosayebi 2
1 Professor in history, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 MA in history, Isfahan, Iran
چکیده English

The sociopolitical, economical and educational transformations of the 1950s and 1960s under the Pahlavi regime provided an enabling context for advancing women’s legal status in Iran. This study critically examines the involvement of female representatives in the twenty-third session of the National Assembly, focusing on their legislative influence regarding women's rights. Framing its inquiry around the question of how women's parliamentary presence shaped the formulation and adoption of gender-related legislation, the research employs qualitative content analysis of official legislative records and parliamentary debates. Findings indicate that women legislators contributed substantively to policymaking in the areas of education, employment, and family welfare, while also expanding their roles within specialized committees. Nonetheless, entrenched structural constraints, prevailing sociocultural norms, and political resistance continued to obstruct the comprehensive realization of women’s rights. By addressing an overlooked dimension in the historiography of gender and governance in modern Iran, this study offers the first focused, evidence-based rights of women's parliamentary assembly during this legislative term.

کلیدواژه‌ها English

Iran
National Assembly
Female Representatives
Women'
s Rights
Legislation
کتاب:
ساناساریان، الیز (۱۳۸۴)، جنبش حقوق زنان در ایران: طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۵۷، ترجمه نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران.
شجیعی، زهرا (۱۳72)، نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، جلد ۴، تهران: سخن.
حاجی‌پور ساردویی، سیمین (۱۳۹۸)، زنان و مشارکت سیاسی، تهران: ذهن آویز.
حزب ایران نوین به روایت اسناد ساواک، (1384)، جلد 4، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.
فتحی، مریم (۱۳۸۳)، کانون بانوان با رویکردی به ریشه ‌های تاریخی حرکت‌ های زنان در ایران، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
فرهنگ قهرمانی، عطاء الله (۱۳۵۶)، اسامی نمایندگان شورای ملی از آغاز مشروطیت تا دوره ۲۴ قانون‌ گذاری و نمایندگان مجلس سنا در هفت دوره تقنینیه از ۲۵۰۸ تا ۲۵۳۶ شاهنشاهی.
کار، مهرانگیز (۱۳۷۹)، مشارکت سیاسی زنان؛ موانع و امکانات، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
هاشمی، سید محمد (1386)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، چاپ پانزدهم، تهران: میزان.
مقالات:
رستمی، طیبه و مرتضی نورائی و نزهت احمدی (۱۴۰1)، زمینه‌ ها و ضرورت ‌های مطرح شدن لایحه حمایت از خانواده و نقش مجالس ۲۱ و ۲۳ شورای ملی در تصویب آن، تاریخ ‌نامه ایران بعد از اسلام، س14، ش 35.
عرب مازار، عباس و محمد صادق علی ­پور و یاسر زارع نیا کوکی (1394)، تحلیل عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر اشتغال زنان در ایران، فصلنامه اقتصاد و الگو سازی، سال 4، ش 17 و 18.
علم، محمدرضا و منا حمیدی نسب و سمیره حزباوی (1390)، زنان و مشارکت سیاسی، فصلنامه علمی و پژوهشی زن و فرهنگ، س 3، ش9.
کشتی­ آرا، کیمیا و مرتضی نورائی و علی­اکبر جعفری (1400)، ارزیابی رویکرد مجلس شورای ملی در قبال برنامه­های توسعه 1327-1356 ش، فصلنامه علمی تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، س 13، ش 31.
مطبوعات:
سالنامه زنان ایران، 1345، تهیه و تنظیم اکواف ایران، تهران، اسفند ماه.
اطلاعات، ش ۱۳۵۹۵، ۲۱ شهریور ۱۳۵۰.
اطلاعات، ش 13614، 12 مهر 1350.
اطلاعات، ش 14053، 27 اسفند 1351.
اطلاعات، ش 14380، 27 فروردین 1353.
اطلاعات، ش 14445، 10 تیر 1353.
اطلاعات، ش 14550، 13 آبان 1353.
اطلاعات، ش 14626، 15 بهمن 1353.
اطلاعات، ش 14601، 15 دی 1353.
اطلاعات، ش 13585، 9 شهریور 1350.
منابع الکترونیکی:
مشروح مذاکرات مجلس بیست و سوم شورای ملی، جلسه 78 (21/9/1351)، جلسه 167 (26/2/1353)،  جلسه 174 (28/3/1353)، جلسه 190 (28/7/1353)، جلسه 32 (19/11/1350)، جلسه 58 (2/3/1351)، جلسه 114 (29/3/1352)، روابط عمومی مجلس شورای ملی.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون اجازه الحاق دولت شاهنشاهی ایران به مقاوله نامه شماره 100 مربوط به تساوی اجرت کارگران زن و کارگران مرد در قبال کار هم ارزش ، مصوب 1351، rc.majlis.ir. 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون اصلاح پاره­ای از مواد قانون خدمات اجتماعی زنان، مصوب 1351، rc.majlis.ir، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون خدمات اجتماعی زنان، مصوب 1347، rc.majlis.ir ، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون اصلاح پاره­ای از مواد قانون خدمات اجتماعی زنان، مصوب1351، rc.majlis.ir، 22/3/140.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون اصلاح خدمات اجتماعی زنان، مصوب 1353، rc.majlis.ir ، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون تاسیس خدمات درمانی عائله درجه یک افسران و همافران و کارمندان ارتش شاهنشاهی و ژاندارمری کل کشور و شهربانی کل کشور، مصوب 1351، rc.majlis.ir ، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، اساسنامه صندوق آموزش فرزندان کارگران، مصوب 1352، rc.majlis.ir، 22/3/1403
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون تامین وسائل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی، مصوب 1353، rc.majlis.ir، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون حمایت خانواده، مصوب 1353، rc.majlis.ir، 22/3/1403.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، قوانین و مقررات، قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست، مصوب 1353، rc.majlis.ir ،  22/3/1403.
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، اسناد پارلمانی فارسی، https://arian.ical.ir/. 24/1/1404.
مصاحبه­ ها:
ابتهاج سمیعی، نیره (6/4/1984)،  مصاحبه با نیره ابتهاج سمیعی کوشنده حقوق زن؛ نماینده مجلس شورای ملی‌(۱۳۵۷ ۱۳۴۵)، شیرین سمیعی، دوور ماساچوست، بنیاد مطالعات ایران: https://fis-iran.org/fa/oralhistory
دولتشاهی، مهرانگیز (22/5/1984)، مصاحبه با مهرانگیز دولتشاهی نماینده مجلس بیست و سوم شورای ملی، شیرین سمیعی، لس آنجلس، بنیاد مطالعات ایران: https://fis-iran.org/fa/oralhistory.
-          Afkhami, M. (2020). Reforming family law: How women's groups are confronting exclusion, injustice and violence against women. Women’s Learning Partnership (WLP) & Georgetown Institute for Women, Peace and Security (GIWPS). https://giwps.georgetown.edu/resource/reforming-family-law.
-          Asiedu, E., Branstette, C., GaekwadBabulal, N., & Malokele, N. (n.d). The effect of women’s representation in parliament and the passing of gender sensitive , University of Kansas; American Institutes for Research; State University of New York at Fredonia. Retrieved from https://www.aeaweb.org/conference/2018/preliminary/paper/an5yEb5h.
-          Hoodfar, H. (1999). The women's movement in Iran: Women at the crossroads of secularization and Islamization. Grabels Cedex, France: Women Living Under Muslim Laws.
-          Keddie, N. R. (2000). Women in Iran since 1979. Social Research, 67(2), 405–438.
-          Maguire, S. (2018). Barriers to women entering parliament and local government. IPR Report, University of Bath.
-          Reid, E. (1988, April 14). Interview with Elizabeth Reid, Mahnaz Afkhami. Oakland, New Zealand: Foundation for Iranian Studies. https://fis-iran.org/fa/oralhistory.
-          Sarangi, Subrat; Singh, R K Renin; Thakur, Barun Kumar (2023) : Interrelationship between share of women in parliament and gender and development: A critical analysis, Administrative Sciences, ISSN 2076-3387, MDPI, Basel, Vol. 13, Iss. 4, pp. 1-15, https://doi.org/10.3390/admsci13040106.
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 30
پاییز و زمستان 1404
اسفند 1404

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 08 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 13 مرداد 1404