درشکه‌چی‌های مشهد در تقابل با مدرن‌سازی حمل و نقل در دوره پهلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده
درشکه از اواخر دوره قاجار تا اواسط دوره پهلوی نقش مهمی در ارتباطات درون شهری ایفاء کرد. درشکه-چی‌ها به عنوان رانندگان درشکه ساختار اجتماعی و صنفی منسجم داشتند که به همراه مالکان، کارگران و صاحبان حرفه‌های مرتبط از نفوذ قابل توجهی برخوردار بودند و به ورود وسایل نقلیه موتوری واکنش نشان دادند. از اوایل دوره پهلوی که اتوبوس و سپس تاکسی در شهرهایی مثل مشهد شروع به کار کردند، درشکه‌چی‌ها با آنها مخالفت کردند که باعث تاخیر در مدرن‌سازی شد. کنار گذاشتن درشکه‌چی‌ها از ساختار حمل و نقل شهری مشهد تا اواخر دوره پهلوی به یک چالش تبدیل شد. این مقاله با تکیه بر مطبوعات و اسناد با روش پژوهش تاریخی انجام گرفته و تلاش دارد به صورت توصیفی- تحلیلی وضعیت درشکه‌چی‌های مشهد را در تقابل با مدرن‌سازی حمل و نقل شهری بررسی کند. نتیجه پژوهش نشان داد ساختار منسجم، تعداد زیاد درشکه‌چی‌ها، حرفه‌های وابسته به آن و تولید داخلی بودن باعث مقاومت درشکه‌چی‌ها در تقابل با مدرن‌سازی وسایل نقلیه شد، ولی گسترش شهر، افزایش وسایل نقلیه موتوری، کاهش کیفیت درشکه‌ها و سرعت کُند آنها باعث شد علیرغم نیم قرن مقاومت نتوانند جایگاهشان را در ساختار حمل و نقل شهری مشهد حفظ کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Carriage Drivers of Mashhad in Opposition to the Modernization of Transportation in the Pahlavi Period

نویسنده English

ali najafzadeh
Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran
چکیده English

The carriage played an important role in intra-city communication from the late Qajar period to the mid-Pahlavi period. As carriage drivers, the carriage drivers had a coherent social and guild structure that, together with owners, workers, and related professions, had considerable influence and reacted to the arrival of motorized vehicles. From the early Pahlavi era, when buses and then taxis began operating in cities like Mashhad, the carrige drivers opposed them, which caused a delay in modernization. Removing the carriage drivers from Mashhad's urban transportation structure became a challenge until the end of the Pahlavi period. This article, based on the press and documents, is conducted using the historical research method and attempts to examine the situation of Mashhad's carriage drivers in a descriptive-analytical manner in contrast to the modernization of urban transportation. The results of the research showed that the coherent structure, the large number of carriage drivers, related professions, and domestic production caused the carriage drivers to resist the modernization of vehicles, but the expansion of the city, the increase in motor vehicles, the decline in the quality of carriages, and their slow speed caused them to be unable to maintain their position in the urban transportation structure of Mashhad despite half a century of resistance

کلیدواژه‌ها English

Carriage-carrier
transportation
Mashhad
modernization
Pahlavi
کتابنامه
اسناد
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران) ساکما، سند 2/012176-296، 66/136475-293، 114/136475- 293،  388/136474- 293.
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، (کمام)، شماره 12-1/2/1309.
کتابها
اسکرین، سرکلارمونت (بی­تا)، جنگ جهانی در ایران، ترجمه غلامحسین میرزا صالح، تهران: اطلاعات.
الهی، حسین (1382)، احزاب و سازمان‌های سیاسی و عملکرد آنها در خراسان در سال‌های 1320 تا 1332، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
باروحی(1389) مصاحبه با باروحی، تاریخ شفاهی کتابخانه آستان قدس رضوی.
محمدخان وزیر، حاجی میرزا (1356)، سفرنامه حاجی میرزا محمدخان فرزند آصف­الدوله الهیارخان قاجار، به اهتمام حسینعلی باستانی­راد، گوهر مراد، شماره 53.
خیامی، احمد (1398)، پیکان سرنوشت ما: با بهره گیری از نوشته­ها و خاطرات احمد خیامی، گردآوری و نگارش مهدی خیامی، تهران: نشر نی.
سیدی فرخد، سیدمهدی (1392)، نگاهی به جغرافیای تاریخی شهر مشهد، مشهد، مشهد: مرکز پژوهش­ها.
شوشتری، سید محمدعلی (1399)، خاطرات سیاسی سید محمدعلی شوشتری، به اهتمام غلامحسین میرزا صالح، تهران: کویر.
شهری، جعفر(1383)، طهران قدیم، تهران: معین، چ 4، ج1
شهری باف، جعفر(1367)، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، تهران: رسا.
فرای، ریچارد (1396)، سفری دور و دراز در ایران بزرگ، خاطرات ریچارد نلسون فرای، ترجمه شاهرخ باور، ویراسته کاظم فیروزمند، تهران: نامک.
امیرتیمور، محمدابراهیم(1361)، مصاحبه با محمدابراهیم امیر تیمور، مصاحبه کننده: حبیب لاجوردی، لس آنجلس، موسسه تاریخ شفاهی هاروارد.
مدرس رضوی، محمدتقی و دیگران (1388)، مشهد در آغاز قرن چهاردهم خورشیدی مشهور به گزارش مکتب شاهپور، تصحیح و توضیح سیدمهدی سیدی فرخد، مشهد: آهنگ قلم.
نجف زاده، علی و جلیل قصابی گزکوه (1400) تاریخ اقتصادی مشهد (از دوره ناصر تا انقلاب اسلامی)، مشهد: بوی شهر بهشت.
مقالات
حسین زاده، کبریا (1403)، «مشتاقان تماشای ایوان کالسکه»، پیام ما، شماره 2816، سال بیستم، 21 فروردین.
سعیدی، عباس (1344)، «جغرافیای شهر مشهد»، جستارهای نوین ادبی، شماره 2 و 3، تابستان و پاییز، 174-197.
صادقی گویا، نرگس (1398)، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، به سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی، ج 8، ذیل مدخل «درشکه»، تهران: دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
روزنامه ­ها
آفتاب شرق: شماره 917.
--------: شماره 2180.
--------: شماره 2191.
-------: شماره 2734.
-------: شماره 4737.
-------: شماره 4901
-------: شماره 6098
-------: شماره 6199
-------: شماره 6539.
-------: شماره 7586.
آزادی: شماره 1030.
-----: شماره 3941.
-----: شماره 45-46، سال چهارم.
-----: شماره 61، سال چهارم.
اطلاعات: شماره 10778.
بهار: شماره 58، سال دوم.
خراسان: شماره 29، سال اول.
------: شماره 34، سال اول.
------: شماره 36، سال اول.
------: شماره 639، .
------: شماره 663.
------: شماره 1019.
------: شماره 1289.
------: شماره 1303.
------: شماره 1453.
------: شماره 1646.
----- : شماره 1647.
-----: شماره 1794.
-----: شماره 1789.
-----: شماره1857.
-----: شماره2190.
-----: شماره 2914.
-----: شماره 2962.
-----: شماره 3193.
-----: شماره 3198.
----: شماره 3783.
----: شماره 8294.
راستی: شماره 20.
----: شماره 323.
----: شماره فوق‌العاده 11 اردیبهشت 1323، 2.
رعد: شماره ‌172، سال دهم، 1.
زرین: شماره 250.
طوس: شماره 50.
----: شماره 1305.
----: شماره 1314.
----: شماره 1579.
نامه پزشکان: شماره 49.
نور خراسان: شماره 377.
نور ایران: شماره 255.
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 30
پاییز و زمستان 1404
اسفند 1404
صفحه 325-358

  • تاریخ دریافت 12 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1405